Publicado por: MontePituco | 29/11/2016

XORNADAS ‘SALCEDO NO TEMPO’

15194463_1144619488921096_3592994766568762949_o

Comeza hoxe unha nova edición das xornadas ‘Salcedo no Tempo‘, que organizan o Concello de Pontevedra e a Comunidade de Montes de Salcedo. O programa consta de roteiros en contacto coa natureza, mesas de debate, proxección de documentais e unha homenaxe ás mulleres que foron represaliadas nesta parroquia tralo alzamento militar de 1936.

Un encontro da memoria dirixido por Montse Fajardo abre as sesións, ás 19:00 horas na Casa Verde: será un faladoiro sobre mulleres represaliadas, resistentes e solidarias de Salcedo no que se anima a participar a todas as familias e no que se agarda que as persoas maiores da parroquia compartan cos asistentes os seus recordos, impresións e sentires sobre a represión que se viviu. As achegas e as experiencias narradas serán incorporadas ao programa ‘A Memoria das Mulleres’.

Este venres ás 20:00 horas haberá un roteiro nocturno polos petroglifos da parroquia, guiado por Xosé Lois Vilar. A andaina estará precedida dunha conferencia ás 19.00 horas.

Nos petroglifos de Outeiro da Mina.

As actividades retomaranse o venres 9 de decembro, ás 19.00 horas, coa participación de varios expertos nunha mesa redonda sobre o patrimonio cultural -material e inmaterial- da parroquia de Salcedo e sobre os achados realizados nas sucesivas prospeccións arqueolóxicas: o director da escavación do Castro das Croas, Eduardo Méndez; a investigadora do Grupo de Estudos para a Prehistoria do NW Ibérico-Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio, María Martín; a restauradora de Tomos de Conservación, Rosa Benavides; e o antropólogo social e cultural, Rafael Quintía.

Visita ao castro das Croas, en Salcedo.

O sábado ás 10:30 horas, coa Casa Verde como punto de partida, realizarase o Roteiro das Mouras, guiado por Rafael Quintía.

Muíños do Outeiro, en Salcedo.

O xoves 15, ás 20.00 horas, proxectarase o documental ‘Terra das Marabillas’ -realizado pola xornalista pontevedresa Ana Lois- sobre a tradición máxica e mitolóxica de Salcedo.

As xornadas pecharanse o 17 de decembro, cunha homenaxe ás mulleres represaliadas de Salcedo. Ás 11.00 horas colocase unha placa na Ruibal e ás 11.45 horas terá lugar o acto de memoria no cemiterio parroquial.

Publicado por: MontePituco | 28/11/2016

OUTRO SINAL DESAPARECIDO

Suma e segue… Primeiro foron as agresións ao panel informativo do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños, do que case non queda rastro da lámina adhesiva. Agora, é o sinal que se atopaba diante da arboreda do Pituco o que falta do seu sitio. Un directivo da Comunidade de Montes de San Xulián informounos esta tarde que tamén trataron de arrincar o poste que marca o acceso ao novo aparcadoiro habilitado na entrada ao Monte Pituco.

…Dende  a ASOCIACIÓN MONTE PITUCO animamos a veciñanza a denunciar este tipo de ataques ao patrimonio colectivo. Só cando os delincuentes que se dedican a cometer este tipo de covardías se sintan observados, presionados e rexeitados, deixarán de actuar. A indiferenza é o combustible que usan neste tipo de sabotaxes coas que pretenden chamar a atención e facerse notar. Aquí non son benvidos; hai que facérllelo saber!

Antes

Cartel prohibindo o verquido de lixo na arboreda do Pituco

Despois

20161128_164145

Publicado por: MontePituco | 25/11/2016

25-N

20161125_211053-copia

Publicado por: MontePituco | 23/11/2016

PENA POLOS COVARDES

20161123_082724

Non quixeramos ter que incorporar nunca esta imaxe tan deplorable ao xa abultado álbum de FOTODENUNCIAS que se acumulan nesta bitácora pero, como se soe dicir, “era visto”.

O panel informativo do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños no acceso dende a pista do Monte Pornedo (Pituco) foi agredido, arrincando a lámina adhesiva coa información xeográfica, patrimonial e paisaxística da zona.

Xa con anterioridade sufrira algúns ataques leves, do mesmo estilo, tratando de levantar -con máis ben pouco éxito- a serigrafía que recobre o panel metálico. Os túzaros deron en pensar que o temporal de auga e vento dos últimos días abrandarían a superficie, facilitándolles a desfeita. E conseguírono…

Bravo, campións! Campións da IGNORANCIA, campións da BRUTALIDADE, campións da ESTULTICIA.

Sodes o noso estímulo; cando vós orneades, nós cabalgamos. Cando vós trousades odio contra o patrimonio e o ben común, nós collemos folgos para seguir berrando contra o polígono industrial proxectado no Pornedo.

Mentres vós tramades algunha das vosas ruindades, nós seguimos dando pasos adiante na promoción da riqueza histórica, cultural e natural do ‘balcón da ría’ e da súa contorna.

Non sentimos pena dun dano que se repara cun puñado de euros; sentimos pena de vós, panda de ‘mataos’ e covardes.

DETRITO social.

VERGOÑA.

Publicado por: MontePituco | 21/11/2016

RUTA POLO MONTE BORRALLIDO, BUEU

borrallido

A Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo dedicou o seu segundo roteiro do outono a dar a coñecer a importancia natural, paisaxística e cultural do Monte Borrallido, na parroquia de Beluso, en Bueu, situado en solo rústico de especial protección forestal e de augas.

O Monte Borrallido -orónimo referente ao recurso tradicional da roza e do queimado da vexetación para utilizalo posteriormente nos labores de cultivo- conforma, xunto co Monte Liboreiro e mais a Serra da Madalena, situados en fronte, a conca de nacemento do rego Orxás, principal curso fluvial que emboca na enseada de Aldán. Nel sitúase tamén a conca de nacemento do rego Nocedo, o maior curso fluvial que atravesa a parroquia de Beluso e que, máis abaixo, emboca na contorna da praia de Reventóns, dentro da Zona de Especial Conservación do espazo natural protexido pola Rede Natura de Cabo Udra.

Nos seus cumios, con 246 metros de altitude máxima sobre o nivel do mar, atopouse un machado da Idade do Bronce. Ademais de facer de límite entre as parroquias de Beluso (Bueu) e de Aldán (Cangas), é un extraordinario miradoiro desde o que poden observar unhas excelentes panorámicas da Serra da Madalena e do val do rego Orxás, da enseada de Aldán e do espazo natural protexido de Cabo Udra, coas Illas Ons no horizonte.

Posúe unha incipiente carballeira, hábitat de interese comunitario a nivel europeo, produto da sucesión ecolóxica do monte baixo cara á vexetación potencial ou clímax. Nalgunhas áreas, o carballo vese acompañado pola presenza minoritaria do castiñeiro e polo salgueiro nas zonas próximas aos cursos fluviais. Noutras mestúrase ou dá paso a plantacións de piñeiro do país.

Entre a vexetación arbustiva sobresae a presenza de loureiros, pereiras bravas, sanguiños, chuchameles e xilbardeiras. Tamén destaca a presenza da matogueira coa toxeira e coa brexeira seca europea que, xunto coa vexetación pioneira na rocha silícea, conforman outros dous hábitats de interese comunitario a nivel europeo.

A conformación das dúas concas e en especial da do rego Nocedo, concédelle tamén unhas excepcionais condicións de humidade ambiental onde os seus principais bioindicadores, tanto ambientais como atmosféricos, son a grande e diversa presenza de fentos, liques e brións no sustrato edáfico, vexetal e lítico. Esa excepcional humidade ambiental e a mestura do bosque da carballeira co piñeiral tamén lle dá unhas adecuadas condicións para a proliferación de fungos.

A condición de caducifolia de parte da súa vexetación dálle nesta época unha singular función policromática, cunha explosión de cores no ambiente e na paisaxe.

No Monte Borrallido resaltan a abundancia e a xeomorfoloxía das súas penedías coa grande e variada formación de pías, cacholas e alvéolos na superficie e no interior das rochas, sexan fixas ou ás veces cabalgadas, por efecto da erosión natural ou por afloramento trala actividade extractiva de antigas canteiras a nivel local.

Á parte da utilización agroforestal, gandeira e mineira do monte e da súa contorna desde tempos prehistóricos ata a actualidade -do que aínda se preservan algúns camiños e mesmo os muros empedrados de delimitación das leiras-, tense constancia tamén da súa utilización puntual a nivel histórico como lugar de xuntanza de bandas dedicadas ao bandoleirismo a principios do século XIX.

Tamén son de interese a arquitectura popular e civil do cercano núcleo rural de Bon de Arriba, entre San Amedio e o Monte do Castro, este último proba da existencia no lugar dun poboado anterior prerromano da Idade do Ferro, de hai uns 2000 anos. E o val do rego Nocedo, co bosque de ribeira e co mosaico de cultivos ao seu redor, en solo de especial protección de augas, agropecuario e de espazos naturais.

Os lugares de interese visitados no roteiro foron:

* A ermida de San Mamede, no núcleo rural de San Amedio que, xunto cun cruceiro, fonte, lavadoiro e arboredo, están situados nun pequeno outeiro, sobre o fértil val do rego Nocedo e con boa vista da enseada de Aldán. A ermida foi construída orixinariamente con toda probabilidade no século XII e está vencellada ao cancioneiro medieval a través do xograr Johan de Cangas.

* A contorna do bosque de secuoias monumentais que, con algúns dos exemplares máis altos de Europa, posúe a finca de heredeiros de Hnos. Massó fronte da Avda. de Castiñeiras, en Forqueiros de Abaixo.

* As mámoas de Castiñeiras, tamén coñecidas como da “Tomada de Martínez”, son uns túmulos funerarios de adscrición cultural neolítica e megalítica, postos en valor hai pouco tempopolo Concello de Bueu e a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, que dan proba da presenza humana hai ao redor de 5.000 anos no lugar.

* O petróglifo das Abelaires, situado na base do Monte Liboreiro, dentro da lindeira parroquia canguesa de Aldán, é de adscrición cultural da Idade do Bronce, e cronoloxicamente de hai ao redor dos 4.000 anos. Con varios gravados xeométricos de circos concéntricos, coviñas e apéndices insculpidos en releve na rocha, malia o seu estado actual de abandono, é un dos petróglifos máis importantes e mellor conservados do seu estilo na comarca.

Fotos, F. Currás (Plataforma Montes do Morrazo)

As principais afeccións nas últimas décadas para o Monte Borrallido e a súa contorna foron os monocultivos forestais, a eucaliptización e a invasión das acacias, a falta de silvicultura, a urbanización do parque empresarial de Bueu, a explotación mineira a nivel industrial de granito e a construcción do corredor de alta capacidade do Morrazo.

De cara ao futuro, as principais ameazas son a ampliación -con carácter supramunicipal- do parque empresarial de Bueu cara ao denominado Parque Empresarial e Industrial do Morrazo contemplado pola Xunta dentro Plan Sectorial de Ordenación de Áreas Empresariais de Galiza, xunto coa solicitude dunha concesión de explotación mineira de granito na zona pola empresa Granitos Aldán S.A., afectando de xeito directo, crítico e severo ao propio monte.

En xuño de 2015 varios colectivos pertencentes á Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo solicitáronlle á Xunta que se desestimara definitivamente a citada solicitude de concesión de explotación mineira. Por considerar o Monte Borrallido un espazo natural de alta importancia ambiental e corredor ecolóxico, en marzo de 2012 a Plataforma solicitoulle ao Goberno galego a retirada da ampliación do parque empresarial de Bueu proxectada a través do PEIM no PSOAEG.

Nesa mesma data tamén se lle pediu ao Executivo autonómico que o Monte Borrallido e a Serra da Madalena figurasen como espazos ampliables á solicitude de ampliación da Rede Natura galega cara a un novo Lugar de Importancia Comunitaria que -a nome de Montes e Carballeiras do Morrazo- acollese os espazos naturais dos Montes do Morrazo e do Carballal de Coiro.

En abril desde 2016, Montes do Morrazo dirixiuse á Xunta demandando a declaración de Lugar de Especial Interese Paisaxístico para o Alto do Monte Borrallido dentro da elaboración do Catálogo das Paisaxes de Galiza.

[Texto, Cándido Martínez, da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo]

Publicado por: MontePituco | 20/11/2016

WHATSAPP NEOLÍTICO, POR L. DAVILA

davila191116

…Quitando que os petróglifos  non se fixeron con cincel, senón pedra contra pedra…

Publicado por: MontePituco | 19/11/2016

RUTA POLO MONTE BORRALLIDO

borrallido

Este roteiro, o segundo que organiza a Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo no que levamos de outono, será circular e servirá para dar a coñecer a importancia natural, paisaxística e cultural do Monte Borrallido, na parroquia de Beluso, dentro de solo rústico de especial protección forestal e de augas, no concello de Bueu.

Publicado por: MontePituco | 18/11/2016

SALCEDO SEGUE DANDO EXEMPLO DE RESPECTO AO PATRIMONIO

Faro de Vigo

thumb

Os traballos arqueolóxicos previos a construcción do campo de fútbol de Salcedo están xa na recta final

Os terreos estarán en mans do Concello a finais do ano

Redacción | Pontevedra 17.11.2016

Limpeza da cuberta vexetal por medios manuais dos afloramentos graníticos no ámbito do lugar onde se proxecta a construción dun campo de fútbol en Salcedo, sondaxes mecánicas vinculadas ao estudo previo para o seu emprazamento e posterior tapado das sondaxes mecánicas unha vez rematada a súa documentación, son os traballos incluídos na intervención arqueolóxica que está en marcha nos terreos previstos para a nova instalación deportiva de Cabanas-Salcedo co fin de determinar a posible presenza de gravados rupestres ou calquera outro vestixio arqueolóxico inédito está en marcha.

Os traballos, baixo a dirección do arqueólogo Manuel Alfonsín, estarán rematados mediada a próxima semana. No caso de que aparezan gravados rupestres ou restos arqueolóxicos de interese será o departamento de Patrimonio da Consellería de Cultura quen determine as medidas de conservación a adoptar.

A intervención arqueolóxica e posterior informe xunto coa venda a un tempo de todas as parcelas afectadas -que teñen 26 propietarios- son os requisitos “sine qua non” para levar a cabo o proxecto de campo de fútbol de Salcedo.

Consello parroquial

Se non hai imprevistos, o concelleiro coordinador do Rural e delegado da parroquia de Salcedo, Demetrio Gómez, calcula que os terreos poderán estar en mans do Concello na recta final do ano ou comezo do 2017. Son 14.500 metros cadrados, ao lado do CEIP Cabanas e o pavillón deportivo e ven a reforzar o chamado núcleo de centralidade da parroquia de Salcedo.

Publicado por: MontePituco | 17/11/2016

PRÓXIMA SINALIZACIÓN DO MENHIR DE CURRÁS

Menhir de Currás, imaxe tomada en xuño de 2011.

lavozdegalicia

Marín adecentará el entorno del menhir de Currás con paneles explicativos sobre el monumento

La iniciativa la ejecutará el Concello con una subvención de la Diputación

MARÍN / LA VOZ 17/11/2016

La concejalía de Turismo de Marín acometerá, gracias a una subvención de la Diputación Provincial, la mejora del entorno del menhir de Currás. La concejala popular Cristina Acuña explicó que se trata de encargar la elaboración de unos paneles explicativos, a modo de atriles, que sirvan para que los visitantes a este entorno puedan entender lo que están viendo, independientemente de sus conocimientos sobre la prehistoria. 

En estos paneles se detallarán los datos principales que existen sobre el menhir de Currás. El monumento megalítico, que data de varios milenios antes de Cristo, fue levantado en una ubicación distinta a la actual. La gran piedra se quedó justo en el medio del trazado de la variante de Marín y tuvo que ser excavada y trasladada en una grúa en el 2003 hasta una parcela junto a un camino de servicio. Posteriormente, aún hubo que volver a mover otra vez el menhir en el 2005 porque podía caerse por la ladera. Desde entonces está en una finca pública y aunque es el único menhir de la comarca pasa bastante inadvertido.

Publicado por: MontePituco | 16/11/2016

16 DE NOVEMBRO, DÍA DO PATRIMONIO

O 16 de novembro foi declarado pola UNESCO como Día Internacional do Patrimonio Mundial. Conmemórase que nesta data, do ano 1972, asinouse en París a Convención sobre Patrimonio Mundial Cultural e Natural, que sentaba as bases para desenvolver este tipo de protección cultural.

44 anos despois da promulgación dese documento, o patrimonio, o NOSO patrimonio, o PRIMEIRO patrimonio do que hai constancia física en Galicia, o patrimonio arqueolóxico -léase gravados rupestres, mámoas, castros…- está en grave perigo pola neglixencia e o desleixo das Administracións, pola despreocupación e a falta de implicación -agás contados casos- da sociedade.

Na Asociación Monte Pituco non pasamos por alto esta conmemoración e lanzamos aos catro ventos unha nova chamada de alerta: defendendo unha vez máis a necesidade de preservar os conxuntos rupestres do Pornedo, Sete Camiños, Pinal de Caeiro -estes tres ameazados polo proxecto de construcción dun polígono industrial aberrante en pleno ‘balcón da ría’-, da Carrasca, de Champás… das mámoas de Sete Camiños e de Catadoiro integradas no Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños… das mámoas situadas na contorna de Castiñeiras… e en xeral o legado ancestral espallado nas parroquias do rural marinense e da bisbarra do Morrazo. Porque hai moito máis que os poucos xacementos que os concellos, a Deputación e a Xunta teñen ao seu abeiro para ‘xustificar’ diante da opinión pública que se preocupan pola conservación destes bens.

Porque se esa implicación das Administracións fose real, non sería necesario que uns modestos colectivos sociais puxeran o berro no ceo diante das agresións que sofre o patrimonio, do risco de desaparición que se cerne sobre tantos e tan valiosos vestixios. 

Nos últimos días botou a andar unha iniciativa da plataforma SOS Arte Rupestre en Change.org, dirixida á Consellería de Cultura da Xunta de Galicia, para recoller sinaturas a prol da declaración da arte rupestre de Galicia como Patrimonio da Humanidade.

 

sin-titulo

El patrimonio arqueológico de Galicia tiene en el conjunto de grabados rupestres prehistóricos al aire libre –petroglifos- una de la manifestaciones culturales más importantes y representativas.

Estos grabados, diseminados por el monte, son BIC –Bien de Interés Cultural- y, en consecuencia, deberían gozar por ley de la máxima protección. Sin embargo se encuentran seriamente amenazados al no llevarse a cabo tareas de roza y limpieza, estando indefensos ante los incendios forestales, las obras incontroladas y los trabajos sin adoptar las cautelas necesarias.

Por todo ello, y ante el grave riesgo no solo de deterioro sino de desaparición, solicitamos su apoyo para demandar que la Xunta de Galicia inicie ya los trámites para conseguir su declaración como  Patrimonio de la Humanidad, la medida más eficaz para garantizar su supervivencia.

Outra mostra sangrante de desprezo polo patrimonio: as obras do desdobramento do Corredor do Morrazo, que van acabar por esnaquizar o castro de Montealegre, en Domaio. Nesta ocasión é unha veciña de Moaña a que toma a iniciativa da mobilización social a través de Change.org para intentar salvar o que queda deste asentamento prehistórico.

sin-titulo

As obras para desdobrar o Corredor do Morrazo, que comezaron a pasada semana, van a supoñer a case desaparición do Castro de Montealegre, en Moaña, un dos máis grandes de Galicia. E é que a infraestrutura proxectada só vai deixar en pe a croa deste xacemento, a pesar dos numerosos achados atopados, entre eles, unha figura castrexa e un camiño empedrado de entrada que se verá afectado.

Precisamente, as obras deste vial xa foron obxecto de polémica hai dez anos xa que o castro estivo a piques de desaparecer. A construción dun túnel na base do monte posibilitou que se puidera manter en pe boa parte do ben arqueolóxico. Pero as novas obras suporán case unha estocada definitiva ao arrasar con boa parte da estrutura exterior do castro.

Guerreiro castrexo atopado no castro de Montealegre/ http://www.historiayarqueologia.com/ FdV
Guerreiro castrexo atopado no castro de Montealegre/ http://www.historiayarqueologia.com/ FdV
Nas escavacións de urxencia que se levan realizado nos últimos meses para rescatar, precisamente, os restos de zonas que se verán afectadas pola ampliación do túnel no desdobramento do Corredor, apareceron numeroso obxectos, aínda que o máis destacado é unha escultura antropomorfa duns 60 centímetros de altura.

A figura é de granito e non conserva a cabeza. Representa un humano sedente cos brazos pegados ao corpo. O gran valor da peza reside, entre outros aspectos, en que foi atopada no propio contexto arqueolóxico. Un feito que fai que o equipo do arqueólogo Miguel Vidal apunte a que se trate dun guerreiro castrexo.

As escavacións centráronse nos estratos inferiores do castro datados no chamado “cambio de era”, entre o século I a.C. e o século I d.C. Ademais do suposto guerreiro castrexo tamén foron clasificadas máis de 20.000 pezas, sobre todo restos de ánforas e de recipientes e utensilios de cociña. Parte deses obxectos serán reconstruídas en 3D.

Camiño de entrada

Outro dos grandes achados deste castro é o viario de entrada ao castro. Consérvanse en perfecto estado máis de 10 metros desa vía. Algo que non é nada común nos castros galegos. E, curiosamente, parte dese viario pode ser afectado polas obras do corredor.

Asta de cervo de 2000 anos / http://www.historiayarqueologia.com/ FdV
Asta de cervo de 2000 anos / http://www.historiayarqueologia.com/ FdV
O castro de Montealegre alcanzou as 3 hectáreas de superficie e calcúlase que residiron nel unhas 300 persoas. Unha superficie enorme e que o sitúa xunto con castros como o de Santa Tegra ou San Cibrao de Las entre os máis grandes de Galicia.

Na zona oeste do xacemento escavado atopouse un enorme concheiro colectivo, con grande cantidade de restos de molusco o que denota a importancia destes na dieta da época. Tamén se conservan restos orgánicos das especies de animais que comían, entre as que destaca unha hasta de cervo con 2.000 anos de antigüidade. Apareceu tamén unha moeda coa efixie do emperador romano Tiberio (14-37 A.C.).

Petróglifos

Outra das riquezas deste ben arqueolóxico é a presenza preto do lugra de varios gravados rupestres que foron declarados BIC no ano 1974 co nome Petróglifo Castro de Montealegre. Outra construción relevante, tanto dende o punto de vista arqueolóxico como etnográfico, é o manantial de auga escavado en forma de mina coñecido como A Cova da Londra, situado na zona norte do castro.

Precisamente, o perigo ao que están expostos os petroglifos galegos e tamén a situación do castro de Montealegre son temas aos que se refire o arqueólogo marinense Álvaro Arizaga nunha entrevista publicada esta mesma semana na páxina do proxecto TeleArqueoloxía. Para Arizaga só temos palabras de admiración e de agradecemento: de grande admiración polo seu labor divulgativo colaborando con entidades sociais e culturais como guía de rutas enfocadas á promoción do patrimonio ou como ponente en xornadas informativas; de fondo agradecemento pola súa implicación -asesorando, elaborando documentación, participando en xuntanzas a nivel político- no rexeitamento ao polígono industrial proxectado no Monte Pornedo (Pituco) e que afectaría aos conxuntos rupestres de Pornedo, Sete Camiños e Pinal de Caeiro.

Tan interesante é a súa achega, que a reproducimos integramente a continuación:

100_2185

Álvaro R. Arizaga Castro estudou Historia coa especialidade de Arqueoloxía na Universidade de Santiago de Compostela. Actualmente imparte docencia na Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia. Ten participado en diversos traballos de investigación arqueolóxica, entre os que destacan por exemplo as intervencións na necrópole megalítica de Hayas-Pozobal (Cantabria), Le Yaudet (Bretaña), Forno dos Mouros e Punta dos Prados (Ortigueira), Castro do Neixón (Boiro), A Cabeciña de Mougás (Oia), xunto con outros diversos traballos de prospección e investigación antropolóxica. O seu proxecto de tese de doutoramento trata de relacionar o folklore europeo coa arqueoloxía da paisaxe. 

Telearqueoloxía. Durante a súa intervención nos Obradoiros de Investigación Arqueolóxica de Telearqueoloxía 2016 celebrados na Escola de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia, non faltaron as referencias ao Castro de Neixón en Boiro, un xacemento no que se leva traballando xa por máis de vinte anos. Cales son as sorpesas que esconde Neixón?

Álvaro Arizaga. O Neixón é un lugar moi fermoso e un xacemento arqueolóxico excepcional na arqueoloxía galega, por ser un dos primeiros escavados científicamente en Galicia e polo peculiar dos seus resultados. Nel se combinan varios factores de mérito: a antigüidade dos restos, a presenza de elementos foráneos (vidro), a relación coa explotación metalúrxica do estaño, a interesante evolución dende a época prehistórica á romana, a relación co mar e outros moitos debates históricos. Por desgraza é tamen un lugar difícil de escavar, de restaurar e tamén de explicar, entre outras razóns porque moitas estruturas eran perecedeiras, de madeira e terra. Isto provoca que sexa un castro tecnicamente “difícil”, pero precisamente por iso tamén é un desafío aprender á xente a entender ese lugar con ollos de arqueólogo.

Por outra banda, a principal virtude do Neixón é a xente que vive en torno a él, a xente da parroquia de Cespón e o seu patrimonio antropolóxico excepcional, como xa destacara López Cuevillas. Nós aprendemos moito máis deles ca eles de nós. No proxecto dirixido por Xurxo Ayán dende 2003 ata 2008, un dos principais obxectivos era precisamente relacionar antropoloxía e arqueoloxía e rachar coa barreira e os recelos que normalmente separan aos arqueólogos dos habitantes do lugar. Honestamente, creo que foi a maior virtude daquel proxecto. Para nós, e para os veciños, as obras inacabadas e extremadamente agresivas que se fixeron no entorno do centro de interpretación foron unha catástrofe, precisamente porque significaron o final daquela confianza e daquela esperanza. Os traballos arqueolóxicos “tradicionais” seguen en marcha hoxe en día, pero para min os tesouros e “sorpresas” que garda O Neixón non son tanto os novos restos que poidan aparecer, como o que ese xacemento nos ensina sobre a historia da investigación arqueolóxica en Galicia. Para mellorar a xestión do patrimonio en Galicia debemos reflexionar sobre as virtudes e defectos dos traballos arqueolóxicos realizados no Neixón, dende principios do século XX ata principios do século XXI. É un caso moi ilustrativo.

T. Dentro xa do ámbito pontevedrés, mencionou o castro de Montealegre no Morrazo, un castro de grande entidade descoñecido para moita xente. Qué nos pode contar deste interesante lugar arqueolóxico?

A.A. O castro de Montealegre, ó lado de Rande e Domaio, é un caso moi semellante ó Neixón nalgúns aspectos: por exemplo, ambos están entre os primeiros castros escavados en Galicia, ambos teñen unha longa ocupación (entre a idade do bronce e a época romana), as estruturas visibles son impresionantes en ambos casos, os dous son castros “marítimos” (ou, mellor dito, costeiros) fundamentais na historia das Rías Baixas… Tamén existen notables diferencias: principalmente, Montealegre nunca foi convertido nun lugar visitable para o turismo e o público en xeral, en parte por ser de propiedade privada, entre outras razóns relacionadas coa desidia e o desleixo patrimonial que sofre o país. Ademais diso, Montealegre, pese a ser un dos castros máis importantes e espectaculares da Ría de Vigo, padeceu múltiples destrozos en tempos recentes: destrucción do seu ámbito costeiro, industrias, vías de comunicación… O máis recente é o túnel do Corredor do Morrazo, que o atravesa polo medio e precisamente se está ampliando agora mesmo. Nas obras arqueolóxicas que se fixeran no seu momento, dirixidas por Roberto Aboal, apareceron en ambas ladeiras moitísimas estructuras (muros, casas) e unha enorme riqueza de materiais cerámicos e metálicos. Destacaron sobre todo as xoias romanas, algunhas delas practicamente novas, como para usar. As escavacións actuais, dirixidas por Miguel Vidal, prometen resultados semellantes. O malo disto é que, como case sempre na arqueoloxía de obras públicas, os obxectos se recuperan e as estructuras se documentan, pero todo remata nos almacéns dun museo e, no caso dos inmobles, destruído polas máquinas despois da escavación. Estase a escavar agora mesmo pero non existe ningún programa de visitas e a sociedade nin sequera sabe que é a súa última oportunidade para ver ese xacemento antes da súa (segunda) destrucción parcial. A Xunta e as empresas ampáranse en que é unha obra perigosa que non se pode visitar pero… definitivamente, temos un problema con este tipo de casos (pode buscarse na rede o que pasou co castro de Punta de Muros / Punta Langosteira, escavado por completo e destruido por completo, con ignorancia total por parte da sociedade, na construcción do Porto Exterior da Coruña). Ademais de todo isto, Montealegre é un lugar fermosísimo, polas vistas sobre a ría, pola fraga de corticeiras que o cobre, polos petroglifos que hai no castro, pola impresionante fonte-mina da Cova da Londra, con lenda incluída… Riqueza arqueolóxica oculta, moi oculta, pese ós esforzos dos investigadores por sacala á luz.  

T. Alá polo ano 2007 publicaba xunto con Xulio Abal o primeiro catálogo de petróglifos do concello de Marín, e xa daquela deixaba varios apuntes sobre o seu delicado estado de conservación. Desde o seu punto de vista, cales son as principais ameazas ás que se enfronta o noso patrimonio arqueolóxico rupestre actualmente?

A.A. Antes de nada, debo dicir que en absoluto é o primeiro catálogo de petróglifos do concello de Marín. Precisamente a nosa laboura foi a mera recompilación de traballos anteriores, así que todo o mérito do traballo de campo débese ós que traballaron antes ca nós, como Antonio de la Peña, por mencionar o exemplo máis evidente. Para ese libro consultamos, entre outros moitos traballos del, a súa tesiña de licenciatura sobre a arte rupestre do Morrazo, inédita, depositada no departamento de Historia I da Universidade de Santiago, que data de 1978.

Tratarei de ser máis breve nesta resposta, porque a realidade é moi sinxela e contundente. O perigo físico inminente para os petróglifos son os incendios forestais. Un lume por riba da pedra significa a desaparición inmediata dos gravados, como xa ten pasado en moitos casos que temos documentados, con perdas parciais ou totais dos motivos. Isto podería evitarse cunha sinxela limpeza forestal periódica no entorno das pedras, pero aquí chega o segundo perigo, que non é físico senón sociopolítico: o principal perigo para os petróglifos galegos é o incumprimento das leis de protección do patrimonio por parte das institucións políticas. A culpa recae en todas as administracións (locais, provinciais…) pero moi especialmente na Xunta de Galicia, directamente na Consellería de Cultura e na Dirección Xeral do Patrimonio. A investigación está feita, teñen toda a información e teñen profesionais cualificados (arqueólogos e conservadores-restauradores). Investigadores como Fernando Carrera teñen protestado unha e mil veces por esta situación, como mínimo dende hai 25 anos para aquí. Se non se poñen as medidas para que isto non pase é por desinterese, ignorancia, deixadez… ou por causas económicas. Que conste que cando digo isto non me refiro a que non haxa cartos para facelo, en absoluto: protexer o patrimonio é moi barato. O problema é que protexer o patrimonio pode ir contra outros intereses económicos que hai no monte (basicamente a industria do eucalipto, léase ENCE). Preguntémonos: ¿cales son as prioridades da sociedade galega?

T. No pasado mes de maio, durante a presentación de Telearqueoloxía 2016 no Museo de Pontevedra, escoitamos a Buenaventura Aparicio falar das necesarias conexións entre antropoloxía e arqueoloxía como disciplinas complementarias que deben ir sempre da mán. Cal é a súa opinión ao respecto?

A.A. Xa comentei algo en relación con isto anteriormente, falando do Neixón. Buenaventura Aparicio é un verdadeiro mestre ó que moitos tentamos seguir na súa loita por relacionar antropoloxía e arqueoloxía, etnografía e prehistoria. Podo mencionar outros grandes mestres coma él, que van na mesma liña, como Vázquez Varela e, por suposto, antes deles todos os da Xeneración Nós, coma López Cuevillas e Xaquín Lorenzo. A tradición académica hispana (e latina en xeral) separa ambas disciplinas porque case tódolos arqueólogos procedían e proceden da historia ou da historia da arte. Pouco que ver coa antropoloxía. Sen embargo, nos países anglosaxóns, por exemplo, arqueoloxía e antropoloxía estúdanse conxuntamente, para min, esta mistura é absolutamente fundamental, porque o risco da arqueoloxía é rematar convertida nunha “ciencia dos obxectos” separada do ser humano. A antropoloxía apórtalle ese compoñente inmaterial que é clave para entender o obxectivo último das ciencias humanas. Por outra banda, o certo é que na Galiza temos un patrimonio antropolóxico extraordinario derivado da forte conservación da cultura campesiña. Temos ademais unha certa “urxencia” por estudar e documentar este patrimonio en risco de extinción. Existen moitísimos ámbitos nos que ambas disciplinas están interconectadas, se é que realmente son disciplinas diferentes. Hai quen dixo que “a arqueoloxía, ou é antropoloxía, ou non é nada”.

T. Se tivera que escoller ou destacar un lugar arqueolóxico concreto dentro do ámbito provincial pontevedrés, por cal se decidiría? por qué?

A.A. Non se pode escoller un único lugar. É imposible. Precisamente Galiza caracterízase por unha extraordinaria densidade de sitios arqueolóxicos, moitos deles pequenos e de importancia aparente relativa collidos dun en un. O que aporta riqueza é o contexto, a pluralidade, as conexións entre uns e outros, o territorio e a paisaxe como patrimonio múltiple e colectivo. No momento en que a Xunta escolleu privilexiar catro grandes Parques Arqueolóxicos, como o de Campolameiro e San Cibrán de Lás por exemplo, escolleron unha tendencia científica que busca primar os exemplos concretos de “calidade” pero vai totalmente en contra da realidade arqueolóxica galega, onde a cantidade destaca moi poderosamente. Todo isto dígoo en comparación con outros territorios peninsulares e europeos. A única maneira de escoller, para min, deriva de aprezos moi subxectivos e persoais, así que, dado que nesta entrevista estou mencionando castros das Rías Baixas, mencionarei outros dous castros das Rías Baixas moi importantes na miña vida: o Castro da Subidá, en Marín, e o Castro Liboreiro, en Bueu. Ambos impresionantes, dos máis importantes do Morrazo xunto con Montealegre e Donón, ambos bastante esquecidos e bastante abandonados, cada un á súa maneira.

Finalmente, dado que a arqueoloxía é, e debe ser sempre unha busca, unha investigación, un “aprender a mirar”, para excitar a curiosidade dos lectores mencionarei tamén un monumento megalítico que existe na provincia de Pontevedra, totalmente ignorado pola sociedade en xeral pese a estar catalogado e publicado, totalmente sen escavar, pero que é tan impresionante como Dombate e ten, incluso, máis pintura que o dolmen de Dombate. Nese lugar, no seu estado actual, o risco derivado do turismo masivo sería enorme. Non mencionarei o seu nome. Escollo, por tanto, tres sitios arqueolóxicos que precisan actuacións de protección e conservación con maior ou menor urxencia.

T. Xa por último, qué opinión lle merece a idea de divulgar o noso patrimonio arqueolóxico a través de curtametraxes ou videograbacións realizadas por aficionados, tal e como propón Telearqueoloxía 2016?

A.A. Na medida en que é unha iniciativa para o coñecemento e divulgación do patrimonio arqueolóxico, paréceme excelente. Dito isto, sempre hai aspectos mellorables. O primeiro é que existen carencias enormes na protección do patrimonio arqueolóxico, como xa levo mencionado varias veces nesta entrevista. O problema da divulgación sen protección previa é que pode xenerar consecuencias indeseadas: penso no megalito mencionado na resposta anterior e penso sobre todo no Ghidoiro Areoso, na Ría da Arousa, un espazo natural e arqueolóxico impresionante en situación crítica de conservación pola afluencia masiva de turismo incontrolado. Non quero dicir que non debamos dar a coñecer o que hai, en absoluto: precisamente o que temos que facer é rematar coa ignorancia e quizais o concurso “Telearqueoloxía 2016” sirva precisamente para que se dea a coñecer o mal estado e a fraxilidade do noso patrimonio arqueolóxico. Pese a estas reticencias, é obvio que este tipo de proxectos e iniciativas sempre son benvidos. Agardo con moitísimo interese os resultados.  

Publicado por: MontePituco | 15/11/2016

NOVA SINALIZACIÓN NA PISTA DO PORNEDO

A Comunidade de Montes de San Xulián está instalando nova sinaléctica no monte veciñal da parroquia. Os novos carteles xa locen na entrada da pista forestal do Monte Pituco onde, ademais, hai unha novidade: a dotación dun espazo para aparcadoiro de vehículos, que era unha das actuacións contempladas no proxecto de execución do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños.

20161114_145144

Se dende os meses de setembro e outubro se viña traballando na mellora da pista, desbrozando os taludes laterais, limpando os regos e achandando a superficie, nas últimas semanas semella que se van ultimando detalles, como a colocación de novos paneis informativos.

A maiores, descubrimos que se ‘reciclaron’ sinais antigos: anteriormente xa fora reubicado na entrada da pista o da prohibición de verter residuos; agora, descubrimos que o cartel que había no sendeiro de acceso ao conxunto rupestre do Pornedo advertindo que non se autorizaba a circulación de vehículos a motor agás para tarefas agrogandeiras, e que permanecía tirado e deteriorándose no chan dende hai moito tempo, tamén foi recolocado na entrada da pista principal.

20161114_145228

Agora, quen se dirixa á pista do Pornedo e pretenda acceder co seu turismo, ou vehículo todoterreo, atopará tres sinais. Unha de gran tamaño coas seguintes mensaxes:

COMUNIDADE DE MONTES DE SAN XULIÁN-MARÍN

Prohibido verter cascallo ou entullo en toda a zona

Prohibido circular vehículos non relacionados coa explotación forestal

Calquera actividade precisa permiso da Comunidade de Montes

Lei de Montes 10/2006 (art. 54 bis)

No mesmo poste, unha flecha indicando o acceso ao aparcadoiro que se acaba de habilitar. E ao carón, o vello panel de “Prohibido circular con vehículos a motor excepto para uso de aproveitamentos agrícolas”.

…Un tanto redundantes na reiteración da mensaxe, pero necesarios, a fin de contas, para ir erradicando o tránsito indiscriminado de vehículos. Tralas recentes obras na pista, víñase notando un aumento do ‘tráfico’ de condutores que utilizaban este vial forestal para comunicarse coa zona de Castiñeiras. Se non se atalla ese problema, os arranxos na pista vanse estragar nun breve espazo de tempo e volverá quedar impracticable como ata hai ben pouco.

20161114_145240

20161022_181432

O Monte Pituco non é o único punto onde se instalou esta nova sinalización, que tamén se pode ver na estrada ao Lago de Castiñeiras, entre outros lugares.

dsc_2103

Con esta acción, a Comunidade de Montes de San Xulián vaise poñendo á altura doutras comunidades no que concerne á delimitación dos deberes e das obrigas dos usuarios do monte. 

A Asociación Monte Pituco viña demandando dende hai tempo que os responsables da comunidade -xa os antecesores da actual xunta rectora- imitasen ou tomasen como referencia a sinaléctica que empregaban comunidades de montes veciñas, como Salcedo, Figueirido, Vilaboa, Mourente…

E coa mellora da pista forestal do Pituco tamén se dá cumprimento a unha reivindicación que a Asociación Monte Pituco viña reiterando dende hai anos. 

Cómpre agradecer, pois, á Comunidade de Montes, estes traballos. Este agradecemento non lle resta gravidade á neglixencia cometida no desbroce das marxes do camiño que pasa a carón do conxunto rupestre do Pornedo, que a piques estivo de ser destruído polas máquinas que pasaron a rente da laxe. Un importante punto negativo que haberá que ter en conta e corrixir da cara a próximas actuacións, tendo en conta que calquera agresión a estes xacementos rupestres ten consecuencias irreversibles e mesmo punibles dende o punto de vista legal, polo grao de protección total que ampara estes Bens de Interese Cultural.

Publicado por: MontePituco | 14/11/2016

LIMPEZA DA MÁMOA DO REI

DiarioDePontevedra

Los comuneros de Vilaboa protegen el megalitismo del Lago de Castiñeiras

La Comunidad de Montes realizó el desbroce de la Mámoa do Rei y las de Chan de Castiñeiras

Lunes 7 de Noviembre de 2016 | Á. Piñeiro | Vilaboa

La Comunidade de Montes de Vilaboa completó en las últimas semanas su proyecto de limpieza y rehabilitación del entorno de los monumentos megalíticos catalogados y excavados en sus dominios.

La entidad empleó un mes y medio de trabajo de una cuadrilla de dos operarios en esta misión, que fue fijada por decisión conjunta de los comuneros, al descubrir que, tras varios meses de espera, no se conseguía que la Xunta de Galicia cumpliese con la promesa de limpiar el entorno y poner en valor los monumentos megalíticos existentes. “A xente que se achegaba ao parque, no que segue todo en estado desastroso, preguntaba onde quedaban as mámoas, porque, ademais de que non estaban sinalizadas, o nivel de maleza era tan alto que nin sequera se miraba a Mámoa do Rei, que é a que está excavada“, explicó el presidente del colectivo, José Luis López.

Una vez que los comuneros decidieron actuar en Castiñeiras, la directiva solicitó permiso a la Xunta, a través de la Dirección Xeral de Patrimonio, que dio el último permiso necesario para realizar la limpieza. Los trabajos consistieron en la poda de árboles, la tala de algunos ejemplares que habían crecido en zonas inoportunas y el desbroce de todo el entorno, en especial el de los monumentos funerarios, que permanecían ya ocultos al público por efecto del crecimiento sin control de helechos y otras especies. El trabajo se realizó sobre algo más de una hectárea de terreno y, aunque en parte del espacio se pudo actuar con métodos mecánicos, cerca de los monumentos, los operarios limpiaron únicamente a mano, para preservar la seguridad de las mámoas.

Tanto en la limpieza de Mámoa de Rei como en las de las mámoas de Chan de Castiñeira se contó con la supervisión de un arqueólogo que se aseguró de que se respetasen los monumentos. La Comunidade de Montes se queja del estado de abandono al que llegó este espacio, pero agradece haber podido intervenir. “Agora, a Xunta aportará nova sinalización para a Mámoa de Rei e nós para as outras dúas. O que nos importa é que este espacio siga sendo un referente e coidar o noso patrimonio e para iso seguiremos traballando“, explicó el presidente.

dsc_2105

Parabéns á Comunidade de Montes de Vilaboa por esta actuación e pola súa aposta a prol da defensa e conservación do patrimonio prehistórico.

DSC_2106.JPG

DSC_2107.JPG

Suxerencia para a Comunidade de Montes de Vilaboa e os responsables de Patrimonio, de cara a próximas actuacións: soterrar o cableado aéreo ou buscarlle unha ubicación alternativa, ademais de derrubar a torreta de formigón, que é un auténtico ‘pegote’ que afea a contorna e descontextualiza o túmulo.

DSC_2104.JPG

Cista de Castiñeiras

DSC_2110.JPG

Ruta das Mámoas de Castiñeiras

DSC_2111.JPG

DSC_2114.JPG

A superlúa de novembro, no horizonte

 

Publicado por: MontePituco | 13/11/2016

A MAIOR LÚA EN 70 ANOS

dsc_2116

“…A alma anda nestes inventos porque non lle abonda

o que é como é do mundo

quixer facer pombas con auga e amieiros de pruma

e en vez de carro que polos camiños do monte

baixase cantando a lúa arrastrada

por un tiro de peixes prateados…”

Fragmento de ‘Acolá están as illas’ (Herba de aquí ou acolá, 1980). Álvaro Cunqueiro.

Se algo chamaba a atención no lusco-fusco deste domingo é o tamaño e o brillo da lúa, extraordinariamente redonda, cercana e luminosa enriba do Morrazo. Estábase preparando o fenómeno da superlúa, que chega ao seu clímax este luns 14 de novembro. O especial desta ocasión é que a lúa non se vía nin tan grande nin tan brillante dende 1948. E non será ata o 25 de novembro de 2034 cando se repita esta circunstancia.

A unha distancia de 356.512 quilómetros do planeta Terra, o punto máis próximo na súa órbita, e vémola un 14% máis voluminosa e un 30% máis rechamante. Con respecto ao Sol, a separación é de 147.985.477 quilómetros.

Ogallá músicos, poetas e artistas aproveiten esta carga inspiradora do noso lunático satélite.

 

 

Publicado por: MontePituco | 12/11/2016

CUNTIS SINALIZA O PATRIMONIO RUPESTRE

Faro de Vigo

Cuntis señalizará sus petroglifos y todo el patrimonio rupestre del municipio

El Concello estará presente en diciembre en la feria Culturgal de industrias culturales

Redacción | Cuntis.

El Concello de Cuntis señalizará sus petroglifos y todo el patrimonio rupestre del municipio gracias a una subvención otorgada por la Diputación para la señalización del patrimonio histórico y cultural y la memoria histórica para los concellos de la provincia.

El presupuesto de esta actuación supera los 2.200 euros, que serán destinados a marcar la ubicación de petroglifos como los de Laxe dos Homes, Outeiro do Forno da Tella o de Cartas. Además, el Concello trabaja en la limpieza de los accesos y las zonas donde se sitúan los distintos restos rupestres del municipio, tras recibir el pertinente permiso de la Dirección Xeral de Patrimonio, con el objetivo de mejorar el estado de los hallazgos y su conservación. La intención es mejorar el atractivo turístico que suponen estos yacimientos.

Otras tareas en marcha en Cuntis son las de limpieza de viales municipales, con una primera fase de 50 kilómetros de cunetas y pistas, unos trabajos muy demandados por los vecinos.

Culturgal

Por otra parte, el Concello de Cuntis participará entre el 2 y el 4 de diciembre en el Culturgal, la mayor feria de industrias culturales, a la que acude por segundo año consecutivo. El concejal de Patrimonio, Enrique Portela, presentará en este certamen la oferta cuntiense.

 

 

Publicado por: MontePituco | 07/11/2016

Faro de Vigo

dsc_1876

La Brilat dejará de usar este mes su antiguo campo de tiro que quedará a disposición de los comuneros

Salcedo tiene el compromiso de Defensa de que el Ministerio devolverá el terreno a su estado original

Carlos García. Pontevedra 07.11.2016

La Brigada Galicia VII (Brilat) se puso en contacto en las últimas semanas con los responsables de la comunidad de montes de Salcedo para informarles de que a lo largo de este mes dejarán de utilizar para sus entrenamientos el antiguo campo de tiro ubicado en terrenos esta comunidad al disponer ya de las nuevas instalaciones que han construido en una zona superior del monte, cedida por los comuneros de San Xulián.

Se trata de una “buena noticia” para el presidente de la comunidad de montes de Salcedo, quien señala que con este acuerdo se cumple lo dispuesto en el convenio suscrito entre comuneros y Defensa para la cesión del terreno que ocupa la base General Morillo de la Brilat, una vez que la titularidad de los mismos fue devuelta por los tribunales a los comuneros.

Aquel acuerdo incluía la cesión de terrenos a los militares (un total de 70 hectáreas), pero también la devolución para uso vecinal de otras cien hectáreas de monte que hace apenas unos años eran utilizadas para el adiestramiento de los soldados de la Brilat. Se llegaron a construir varias instalaciones de adiestramiento como la aldea urbana y la aldea afgana además del campo de tiro. El acuerdo incluía la reversión de estos terrenos a los comuneros y la devolución a su estado original por parte del Ministerio de Defensa.

Dado que el campo de tiro era una instalación que necesitaban continuar utilizando los militares hasta que no construyesen nuevas instalaciones, se acordó con los comuneros un plazo de dos años para la ejecución de estas nuevas áreas de entrenamiento y mientras se podría continuar usando el campo de tiro. Finalizadas las nuevas áreas de instrucción, se devolverá este terreno a los vecinos y se completará la reversión de estas 100 hectáreas que ocupaban antiguamente los militares.

Además, según explicó Pintos, tal y como incluía aquel acuerdo será el propio Ministerio de Defensa el encargado de devolver el enclave a su estado anterior. Los comuneros han hecho llegar al Ministerio un proyecto para recuperar la orografía de las cinco hectáreas afectadas valorado en 200.000 euros.

Además, los comuneros aprobaron en asamblea otro ambicioso proyecto que consistirá en recrear una aldea neolítica en Salcedo, convirtiendo la parroquia en un referente de divulgación arqueológica junto a los petroglifos y el restaurado castro de As Croas.

IV Saída polo Monte de Salcedo

Publicado por: MontePituco | 02/11/2016

ATENCIÓN NA VARIANTE DE MARÍN

La Voz de Pontevedra

20161103_222143

Publicado por: MontePituco | 01/11/2016

ARTE RUPESTRE NAS I XORNADAS DE ANTROPOLOXÍA

cartaz-antropologia-i

A Casa da Luz, en Pontevedra, acollerá do 2 ao 6 de novembro as I Xornadas sobre Antropoloxía, co lema “Intermediarios do Alén: defuntos, encantos, curandeiros e chamáns”. Organizadas pola Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA) coa colaboración do Concello de Pontevedra, o programa combinará conferencias, mesas de debate, proxeccións audiovisuais e unha visita ao Parque Arqueolóxico de Tourón guiada polo antropólogo Buenaventura Aparicio Casado.

Todas estas actividades -con entrada libre e de balde- desenvolveranse do venres 4 ao domingo 6 e irán precedidas, do 2 ao 4 de novembro, por dúas sesións de cine etnográfico, a partir das 19:00 horas. Así, a primeira película, titulada “Em companhia da morte”, complementarase cun coloquio cos artífices deste documental, Eduardo Maragoto e João Aveleno. No seguinte filme, “Terra das marabillas”, tamén participará o co-director do traballo audiovisual, Rafael Quintía.

En canto ás conferencias, o venres día 4 a partir das 18:30 horas haberá dúas sesións: “Mouros, ánimas, demos e encantos nos grimorios e ciprianillos”, impartida por Félix Castro. Seguiralle Buenaventura Aparicio cunha charla sobre “Petróglifos, canteiros e buscadores de tesouros”.

As xornadas continuarán o sábado 5 en horario de mañá e de tarde. Ás 10:15 horas presentarase o proxecto audiovisual “Palabras secretas”, dirixido por Ana Lois. Carlos Víctor Rodríguez será o seguinte participante, coa ponencia “Chamáns, cantores e rezadores entre os Tarahumara” e finalizará Marcial Gondar falando sobre os “Romeiros do alén”. A sesión vespertina dará comezo ás 17:00 horas coa conferencia “Transformación e desdobramento”, a cargo de José Luis Cardero López. A antropóloga Carmen Arnau proxectará dúas curtametraxes tituladas “Los Chorsos: un pueblo de la taiga de Siberia” e “Chamanismo siberiano: ritual de despedida del invierno”, para rematar cunha ponencia da autora sobre esta temática.

Estas I Xornadas sobre Antropoloxía terán como colofón unha visita guiada ao Parque Arqueolóxico de Tourón, en Ponte Caldelas, guiada por Buenaventura Aparicio.

Publicado por: MontePituco | 31/10/2016

MONTES DE PONTEVEDRA: CUSTODIA DO TERRITORIO

dsc_1870

A Mancomunidade de Montes de Pontevedra vén de organizar unha segunda edición das Xornadas de Custodia do Territorio percorrendo unha parte do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños. Para iso, contou coa colaboración da Fundación Biodiversidade, co apoio da Asociación pola Defensa da Ría de Pontevedra e co patrocinio de Decathlon España. Nesta ocasión, foron os integrantes da Asociación Pedaladas os que puideron gozar dunha experiencia en contacto coa natureza para dar a coñecer o labor dunha das comunidades de montes máis activas de Pontevedra: a Comunidade de Montes de Salcedo. O seu presidente, Fernando Pintos, e outros membros da directiva, foron os anfitrións dun roteiro que percorreu algúns puntos máis significativos do cambio que experimentou este monte comunal.  

dsc_1873

Fernando Pintos explicou cal é a nova relación coa Brilat dende que os tribunais lle devolveu á veciñanza de Salcedo a propiedade dos terreos que ocupa a base militar. Dende entón, a Comunidade de Montes vén destinando o aluguer que recibe do Ministerio de Defensa a recuperar os terreos que resultaran degradados coas manobras de adestramento, a construcción da aldea afgá ou do campo de tiro, entre outras agresións. Plantación de castiñeiros e outras árbores autóctonas, eliminación de especies invasoras, apertura de novos sendeiros, recuperación e posta en valor do patrimonio arqueolóxico e etnográfico…

Petroglifos do Campo de Tiro

dsc_1876

Aspecto actual do antigo campo de tiro da Brilat. O actual campo de tiro trasladouse a unha parte superior do monte, alonxada das vivendas.

dsc_1877

dsc_1878

Parada a caron da Fonte da Prata

A Comunidade de Montes de Salcedo está poñendo un empeño especial na erradicación de especies invasoras, principalmente das acacias, unha praga que ocupaba unha extensa superficie. Na súa eliminación está traballando unha empresa que utiliza produtos químicos para ir secando as plantas.

dsc_1883

Fernando Pintos anunciou que o próximo 1 de decembro celebrarase unha visita nocturna ao conxunto rupestre de Chan das Mouras, guiada polo arqueólogo e divulgador Xosé Lois Vilar, do Instituto de Estudos Miñoranos. O presidente da Comunidade de Montes de Salcedo tamén precisou que se vai proceder á limpeza do xacemento nos días previos a esta actividade, para o que se recorrerá a medios manuais.

Integrantes de Pedaladas aproveitaron unha parte do percorrido para realizar unha acción simbólica de extracción de acacias e de especies invasoras nunha superficie reforestada con piñeiros.

dsc_1887

“En agradecemento a todas as persoas que se manifestaron en defensa deste monte comunal”

É o lema do monumento  instalado este verán pola Comunidade de Montes de Salcedo no lugar que antes ocupaba a aldea afgá construída pola Brilat. Nesa acción resultara arrasada a mámoa de Louredo. 

dsc_1889

Tempo de fungos no monte de Salcedo

dsc_1890

Flora do Monte de Salcedo e charca de xuncos nos Pozos Doces

dsc_1896

Flora no regato das Frailes

dsc_1897

Neste terreo estaban construídas as edificacións onde os militares adestraban combate en poboación. A Brilat desmantelou o campamento urbán.

SOS Pornedo

Pasou un mes dende que tres profesionais da Historia, da Arqueoloxía e da Antropoloxía -Buenaventura Aparicio, Antonio de la Peña e Rafa Quintía, por esa orde- asinaron un “Informe sobre o Estado da Arte Rupestre Galega”. Ese documento trascendeu xa aos medios de comunicación, ás redes sociais e a numerosos colectivos e persoas sensibles coa precaria situación da inmensa maioría dos petroglifos que atesoura a nosa terra.

No Blog Defende o Monte Pituco non só apoiamos e nos adherimos á causa, senón que seguimos divulgando as agresións a este patrimonio sensible, especialmente no ámbito da parroquia marinense de San Xulián e no Monte Pituco (Pornedo), afectado polo proxecto de construcción dun polígono industrial promovido pola Xunta e polo Concello de Marín. Dende decembro de 2010 levamos porfiando contra semellante atentado contra o legado milenario dos antepasados, o medio natural e a paisaxe.

“A proliferación do mato e da arboreda no seu entorno déixaos sen ningunha protección cando se producen incendios forestais, provocando as altas temperaturas a súa destrucción pola ruptura das capas superficiais (termoclasia). As obras incontroladas e os traballos no monte sen adoptar medidas preventivas son outros dos riscos aos que están sometidos”.

“Solicitamos o seu compromiso para que a Xunta de Galicia inicie xa os trámites para acadar a súa declaración como Patrimonio da Humanidade, a medida máis eficaz para garantir a súa supervivencia -agora mesmo seriamente ameazada-, a súa valoración e o seu coñecemento, que debe comezar na Escola”.

En Defende o Monte Pituco tomamos a licenza de ‘personalizar’ o logotipo de SOS Arte Rupestre Galega cun fragmento do calco do conxunto rupestre do Pornedo. 

Moito alento, moitos azos aos promotores desta iniciativa. Contan dende o minuto 0 co noso recoñecemento, respaldo e implicación.

 

Manifesto SOS Arte Rupestre Galega

20160814_210829

Estado do conxunto rupestre do Pornedo en agosto de 2016

Cómpre comezar as historias polo principio. E o cerne desta desafortunada situación remóntase ao pasado mes de agosto, en plena vaga de lumes.

Vendo que o conxunto rupestre do Pornedo está practicamente rodeado de vexetación, e ante o elevado risco de incendios nesas datas que, de ter afectado a estes gravados causarían danos irreversibles, cando non a desaparición dos petroglifos, contáctase telefonicamente coa Comunidade de Montes de San Xulián para propoñer que se faga unha limpeza de urxencia dese xacemento arqueolóxico, empregando medios e ferramentas manuais, ademais de contar con supervisión arqueolóxica. Esta idea xa formaba parte dun ‘paquete’ de 12 medidas que lle foran expostas pola Asociación Monte Pituco á directiva da Comunidade nun dossier que se entregara a mediados de xullo.

A resposta foi negativa, argumentando que a Lei de Patrimonio impedíalle á Comunidade de Montes facer calquera traballo no ámbito dos petroglifos catalogados. Diante desa postura de inmobilismo, lémbraselle que arredor dos petroglifos do Pornedo, en maio de 2015, xa se realizara unha limpeza que resultara moi beneficiosa con motivo dos traballos previos á sinalización destes elementos, no marco da posta en marcha do proxecto do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños. Este directivo replica -ante a nosa incredulidade- que a Comunidade de Montes de San Xulián non tivera nada que ver con aquela roza.

Desbroce arredor do conxunto rupestre do Pornedo.

Resultado das tarefas de roza realizadas no conxunto rupestre do Pornedo en maio de 2015

Chegamos ao outono, entre finais de setembro e principios de outubro. Polo medio houbo unhas eleccións. Eleccións xerais, pero eleccións, a fin de contas.

Detectamos que na pista forestal do Monte Pituco se están facendo traballos de limpeza das marxes e de acondicionamento dos regos laterais, como xa plasmou en anteriores artigos desta mesma bitácora.

A sorpresa prodúcese cando, máis recentemente, comprobamos que esa actuación non só abrangue a pista principal, senón tamén o sendeiro que conduce ao conxunto rupestre do Pornedo e ao miradoiro natural. Nesta última zona entendemos que os traballos de roza eran innecesarios porque este camiño non é unha zona de tránsito motorizado, agás para labores agrogandeiras.

DSC_0590.JPG

A sorpresa vaise tornado en temor a medida que avanzamos polo camiño, ao observar que o desbroce se realizou cunha máquina que, ao seu paso, foi cortando a vexetación nun radio de acción superior aos dous metros a ambos lados do carreiro. 

Precisamente, o cartel que prohibe o paso de vehículos motorizados e que tiña que estar instalado no cruce da pista principal co sendeiro, de onde foi arrincado hai máis dun ano, segue tirado a carón do carreiro e queda á vista logo do paso da máquina desbrozadora.

dsc_0236

dsc_0076

dsc_0237

Do temor pasamos á indignación cando, case á altura dos petroglifos do Pornedo, xa nos temiamos que as coitelas da desbrozadora puideran ter destruído o xacemento ao pasarlle literalmente por enriba, xa que os gravados están nunha laxe situada mesmo a carón do camiño. Uns pasos antes atopamos unhas pedras que saltaran en varios pedazos porque sobresaían do terreo e atopábanse no medio dunha mata de fento.

dsc_0074

dsc_0238

dsc_0239

dsc_0071

Respiramos con alivio ao ver que os gravados, de milagre, están intactos. E se están enteiros moi probablemente non é porque alguén estivera supervisando o manexo desa máquina desbrozadora, senón porque, por sorte, o fento e a herba rodeaban os petroglifos en toda a súa contorna, excepto pola parte do sendeiro; a única zona “limpa” na que o conductor do tractor non tivo que poñer en funcionamento os cabezales trituradores.

dsc_0240

dsc_0072

dsc_0598

En conclusión, o conxunto nº1 do conxunto rupestre do Pornedo, un dos máis significativos do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños, dos mellor conservados dende o punto de vista da visibilidade dos elementos representados, e dos máis valiosos da bisbarra do Morrazo, ‘sobreviviu’ de casualidade a unha grave neglixencia.

Primeiro, a Comunidade de Montes de San Xulián desmarcárase duns traballos de limpeza realizados dun xeito exemplar un ano atrás. Despois, rexeitou actuar no mantemento do xacemento, que é o que a Lei de Patrimonio lle esixiría como titular dos terreos nos que se atopan estes Bens de Interese Cultural. E o que finalmente aconteceu foi que unha máquina desbrozadora que actuaba no marco dos traballos de adecentamento da pista forestal, a piques estivo de destrozar este singular xacemento.

…Que facer diante deste despropósito?

…Poñelo en coñecemento das autoridades de Patrimonio para que abran un expedente de investigación e diriman responsabilidades?

…Ceder á presión dunha Comunidade de Montes que pon entre a espada e a parede a unha modesta entidade veciñal que traballa a prol da defensa do monte, do seu patrimonio natural, cultural e paisaxístico, ‘so pena’ de non manter os seus compromisos de atención e mellora do legado histórico que atesoura o monte veciñal de San Xulián, a parroquia marinense con maior densidade de xacementos arqueolóxicos?

dsc_0073

 

Publicado por: MontePituco | 17/10/2016

‘REXENERACIÓN’ DISFRAZADA

20160815_193719

Primeiro pensamos que viñera un OVNI dende o espazo exterior e que aterrara no val do Pornedo para infiltrarse entre os pro-polígono, tomar mostras da súa corteza cerebral, investigar posibles malformacións na mandíbula que lles impediran pronunciar correctamente a palabra pe-tro-glifo, analizar a súa visceral aversión á saramaganta rabilonga e, con toda a información colleitada, marchar pitando do Planeta Terra para, en chegando á súa galaxia, desenvolver a fume de carozo algún tipo de vacina alieníxena, programa de Matrix ou similar, que impida  que especies intelectualmente avanzadas corran o risco de involucionar ao nivel dos que aquí defenden un polígono industrial nun espazo protexido.

20160815_192729

Logo, seguindo o noso camiño pola pista forestal, pensamos que chegara o Nadal e que Melchor, Gaspar e Baltasar viñeran cargados de cadanseu saco de ouro, incenso e mirra para agasallarllo ao Neno Xesús, que debía estar a piques de nacer na mámoa de Sete Camiños. 

…Pero oh, mágoa! O noso gozo nun pozo cando descubrimos que non viñera ninguna nave espacial e que as únicas criaturas verdes e con aspecto extraterrestre eran as barbantesas de toda a vida que habitan no monte. Tamén levamos un chasco tremendo ao comprobar que non viñeran os Reis Magos, senón unha cuadrilla de traballadores que retiraran neumáticos, plásticos, ferruxe e uns cantos cascallos dun pequeno treito de terraplén á beira da pista forestal do Pituco.

20160815_193756

 

Daquela foi cando nos preguntamos que relación podía haber entre un burato no medio do monte -do que polo menos un directivo da Comunidade de Montes de San Xulián, ao ser advertido no momento desta estraña incidencia, non tiña nin a máis remota idea- e un sospeitoso movemento de terras a pouca distancia dese lugar.

Branco e en botella: unha pa excavadora adentrárase no val do Pornedo, abrírase camiño e furara no medio da explanada para extraer terra que a continuación foi depositada no terraplén.

20160815_192829

Uns días despois comprobamos que continuaran os traballos: que o lugar onde quedara un burato e unha fozada de terróns se estivo traballando en explanar o terreo novamente, coma quen non pasara nada…

dsc_1809

dsc_1810

dsc_1811

Tamén comprobamos que a carón do terraplén remataran de poñer máis pedras, nun hipotético intento de que os vehículos non se achegaran no futuro para baleirar lixo polo desnivel abaixo, e que chantara un poste cun cartel no que se lía:

“Espazo natural rexenerado. Deposita os teus residuos nun lugar autorizado”.

E que para semellante despregue de medios materiais e humanos se mobilizaran recursos da Xunta e -nin máis nin menos- da Unión Europea! Programa Operativo FEDER Galicia 2014-2020, para máis señas. 

Entre as letras e os logotipos institucionais ben grandes e a proba de miopes, chamaba a atención -literalmente- a “letra pequena”:

“Recuperación, restauración, adecuación e limpeza de puntos de verquido incontrolado 2016”

dsc_1803

dsc_1804

dsc_1805

…E velaí a ‘nai do año’, na sempre discreta “letra pequena” dos impresos oficiais, dos contratos, das hipotecas, das ofertas do supermercado e, agora tamén, dos carteles dos “espazos naturais rexenerados” pola Xunta con cartos da Unión Europea.

Porque a pouco que calquera se fixe nesta actuación, decatarase de que o que realmente pasou foi que limpar, limparon máis ben pouco; o gordo, e grazas. Adecuar, máis ben adecuaron as máquinas e as ferramentas das que dispuxeron á comodidade dos traballadores ou de quen lles dirixiu a faena. O que se di restaurar, entendido como “volver pór en bo estado” (citando literalmente a definición da Real Academia Galega) un espazo, pois depende. E recuperar, pois non demasiado, tendo en conta que o que aquí fixeron foi, basicamente, BOTAR TERRA enriba dun antigo vertedoiro, tapar o lixo máis disimulable, achandar e sementar herba ou deixar tan a monte como estaba agardando que volvera medrar a herba.

dsc_1764

dsc_1767

dsc_1765

dsc_1766

Nin o ser humano é tan listo, nin a Nai Natureza é tan parva. Así é como coas primeiras chuvias do outono, a auga comeza a abrirse paso e a sacar á luz as ‘vergoñas’ que quixeron esconder debaixo da alfombra. 

…Non viñera ningún OVNI.

…Non era Nadal.

…O que aquí aconteceu foi que chegou o Entroido, e que a Xunta, coa connivencia do Concello de Marín, da Comunidade de Montes ou de quen autorizara e supervisara (ou non) esta actuación, veu traernos unha REXENERACIÓN DISFRAZADA.

Publicado por: MontePituco | 15/10/2016

ANTONIO COSTA: A PEDRA DA MOURA ENCANTADA

20161014_205106

Está dando para verquer ríos de tinta -da impresa e da virtual- a “ousadía” do investigador Antonio Costa de cuestionar a veracidade dos estudos que dende hai un século relacionan a chamada Pedra do Labirinto de Mogor coa cultura clásica cretense a través do mito do Minotauro. Costa sostén que a figura representada neste petroglifo é unha serpe e avoga por devolverlle a este senlleiro elemento da arte rupestre galaica a súa denominación tradicional, como Pedra da Moura Encantada.

A raíz da publicación no seu blog, A Cova da Paralaia, da primeira parte dun artigo no que argumenta a súa revolucionaria teoría, foron varios os medios de comunicación de ámbito local que recolleron esta información -que tanto percorrido tivo tamén a través das redes sociais- e aboaron o terreo para servirlle a polémica en bandexa aos que manteñen acerrimamente os postulados que ao longo do tempo foron defendendo Juan Fernández-Gil en 1916, Ramón Sobrino Buhigas no “Corpus Petrogliphorum Gallaeciae” de 1935 e o seu fillo Ramón Sobrino Lorenzo-Ruza, Antonio Blanco Freijeiro no artigo “El laberinto de Mogor” de 1958 e, máis recentemente, Antonio de la Peña noutro feixe de publicacións.

Revisitar a historia, despoxarse do lastre dos dogmatismos para achegar outros posibles puntos de vista, e facelo de xeito documentado, amosando respecto polos antecesores na construcción do relato histórico, é unha práctica que non abunda e que se debería agradecer cando do que se trata é de ensanchar os horizontes do coñecemento.

Por iso sorprende (ou non) que na charla organizada polo Club de Opinión Portocelo na que Antonio Costa expuxo as súas hipóteses alternativas non faltase quen, dende a familia Sobrino, se tomasen as novas propostas de Costa como un ataque á profesionalidade de Ramón pai e Ramón fillo, e pouco menos que unha ofensa á súa honorabilidade.

Lonxe diso, Antonio Costa tivo que insistir en explicitar a súa admiración e recoñecemento ao legado material e intelectual que os Sobrino deixaron, sen xulgar en ningún momento os motivos ou circunstancias que puideran ter levado aos teóricos precedentes a decantarse por esa vía da estreita vinculación do petroglifo de Mogor coa cultura grega.

 

dibujo

Reprodución do artigo de Antonio Costa no seu blog, “A Cova de Paralaia”.

 

Tal vez se en vez de falar de “manipulación gráfica” na reprodución dos gravados para xustificar a súa orixe cretense, Antonio Costa tivera empregado algún eufemismo, atribuíndolles o uso dunha ‘licenza poética’ máis propia de poetas ou narradores que de arqueólogos, non se tería levantado ningunha poeira, nin se tería ferido ningunha susceptibilidade. Pero a valentía de chamarlle ás cousas polo nome que un cre que lle corresponden, de ir de fronte sen temor a cambadelas colaterais, de desmarcarse da ‘zona de confort’ e asumir con audacia as críticas que encenden os ánimos dos que ven en tela de xuízo a liña oficial, ten a súa peaxe. Parte desa peaxe rozou a fronteira mesmo do persoal, nalgunhas reaccións un tanto desafortunadas que se puideron ler a raíz desta controversia.

Unha mostra máis de que na sociedade actual o exercicio da discrepancia segue levantando ampolas; que o debate está ben, pero sen que saia dun guión predeterminado.

Por iso chamou a atención que, no mellor do coloquio, cando se poñía en tela de xuízo o papel da Administración local na protección e conservación dos petroglifos de Mogor en particular ou do resto do patrimonio arqueolóxico do municipio en xeral, o intercambio de opinións quedase interrompido en base ao rebasamento do horario ou o asunto en cuestión excedía o ámbito temático da conferencia.

De feito, o propio Antonio Costa comezou por aí a súa intervención, amosando a súa disconformidade coa actual política de xestión do patrimonio arqueolóxico; unha opinión que xa formulara previamente nunha entrevista publicada no Diario de Pontevedra o propio día da charla:

“No podemos olvidar que los petroglifos de Mogor no son los únicos que hay en Marín. Debe de haber cerca de 50, si no más, pero están abandonados y completamente olvidados”.

Unha afirmación na que abundou ao ser preguntado pola “razón dese abandono”:

“Que las instituciones no tienen ningún interés en cuidar nuestro patrimonio. Es la Xunta de Galicia la que está obligada a protegerlo, pero no le da la gana, no quieren que nuestra historia se conserve, porque si tienes todos los medios y recursos para cuidar algo y no lo haces es que no quieres que perviva. Ya lo dijo en una ocasión un concejal de Marín: ‘«As pedras son pedras»’. Esa es la filosofía y lo que ha provocado que, con todo lo que tenemos aquí, los únicos petroglifos conocidos sean los de Mogor. Por eso se creó la plataforma SOS Arte Rupestre, a la que nos hemos sumado un montón de colectivos que creemos que es imprescindible conservarlo y solicitar la declaración de Patrimonio de la Humanidad, porque tiene delito que todo el arte rupestre de la Península Ibérica tenga ese distintivo menos el de Galicia. El arte levantino, la cornisa cantábrica, el valle del Duero… todos cuentan con esa protección de la Unesco, pero en Galicia no se ha dado ningún paso para que esto se consiga”.

En DEFENDE O MONTE PITUCO facemos nosas as palabras de Antonio Costa. Non para subestimar a importancia dos petroglifos de Mogor; ao contrario, para lamentar que, con toda a trascendencia que teñen, o Concello de Marín os teña actualmente desprotexidos dende o punto de vista urbanístico clasificando como “solo urbano consolidado” o terreo no que se atopan.

Como tamén nos queixamos de que, dende o punto de vista da política cultural municipal, a ‘sombra’ dos petroglifos de Mogor eclipse a enorme riqueza rupestre marinense, comezando polos xacementos de San Xulián, a parroquia coa maior densidade de gravados.

E se lamentamos que os petroglifos de Mogor se atopan en “solo urbano consolidado”, non podemos menos que laiarnos de que os petroglifos do Pornedo, de Sete Camiños e de Pinal de Caeiro estean afectados pola catalogación dun polígono industrial no seu ámbito de protección, cando a escasos metros, cruzando o límite do Concello de Pontevedra, o territorio colindante no tempo municipal pontevedrés está declarado como “de interese arqueolóxico”.

Ese foi o debate que non puido ser, que quedou aberto por falta de tempo, porque non se cinguía ao tema da charla ou porque, tal vez, como a teoría do trazo serpentiforme do famoso petroglifo de Mogor, a alguén lle molesta escoitalo.

 

Publicado por: MontePituco | 10/10/2016

COMPLETAN O DESBROCE DA PISTA DO PITUCO (I)

A mediados de setembro demos conta de que se estaban realizando traballos de desbroce na pista forestal do Monte Pituco, dende o seu acceso, no cruce da estrada de Figueirido coa pista do Regueiriño. Advertiamos entón que os restos vexetais que se estaban retirando dos taludes quedaban ciscados no rego lateral que, pola contra debería estar o máis limpo posible para facilitar o discorrer das augas pluviais sen causar atrancos nin rebordamentos. Nestes días puidemos comprobar, con satisfacción, que esas actuacións continuaron e, neste momento, os regos están en bo estado, instaláronse pezas de formigón para encauzar o caudal das chuvias e a pista quedou moito máis ancha.

…Excesivamente ancha, poderíase engadir, malia tratarse dun vial polo que, en teoría, circularía principalmente maquinaria agrícola, vehículos pesados para transporte de madeira ou camións cisterna para auga en caso de ter que afrontar algunha emerxencia.

Sen embargo, durante un percorrido pola pista en días pasados, puidemos comprobar que é utilizada por motos, turismos convencionais e vehículos todoterreo que a utilizan como atallo. De non tomar medidas para restrinxir ou limitar os usos da pista aos que -pola propia natureza do vial lle corresponden- auguramos un máis que rápido deterioro, co que conleva de perxuízo económico.

Confiamos en que as primeiras chuvias desta semana contribúan a consolidar o terreo. Ao botarlle terra de recheo, coincidindo coas obras de instalación da rede de tubarías de Acuaes, a sequía e o constante paso de vehículos fixo que a superficie da pista, especialmente no seu treito inicial, quedase convertida nunha poeira.

dsc_0580

dsc_0581

dsc_0582

dsc_0584

dsc_0593

Por outra banda, a instalación de canalizacións de formigón e o movemento de terras que conlevaron estes traballos fixo “aflorar” cantidade de lixo e residuos de todo tipo que quedaron á vista, ofrecendo unha imaxe bastante desagradable…

dsc_0586

dsc_0587

No acceso ao sendeiro que conduce ao miradoiro e ao conxunto arqueolóxico do Pornedo tamén se realizou un ensanchamento do camiño e a instación de canalizacións pluviais.

dsc_0590

Sen embargo, o sinal que prohibía o acceso de vehículos motorizados, agás para usos agrícolas, non foi reposta. Lonxe diso, ese cartel metálico segue tirado -e deteriorándose- entre a vexetación. Ao pasar unha máquina desbrozadora polas marxes da pista, o sinal quedou á vista, no mesmo chan, pero non se repuxo na súa localización orixinal, no inicio do camiño.

DSC_0078.JPG

En relación a estas obras na pista forestal do Pituco, hai outras dúas actuacións que cómpre expoñer a maiores: unha, a extracción de terra que se fixo no val do Pornedo para tapar un talude do que se retiraron uns poucos residuos e “disfrazar” esa acción como a rexeneración do terreo; e en segundo lugar, moito máis grave e mesmo denunciable ante as autoridades de Patrimonio, a utilización de maquinaria pesada para desbrozar o sendeiro que conduce ao miradoiro do Pornedo, co risco de ter destruído o conxunto rupestre catalogado que se atopa na beira do mesmo camiño.

Ambos episodios merecen un tratamento detallado, que se irá expoñendo en próximos artigos.

Publicado por: MontePituco | 09/10/2016

RUTA POR CASTELO DE BARBUDO E PEDROUZOS, EN SAN XULIÁN

dsc_0537

14556537_1248476335184435_1506375826166749873_o

A Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo retomou o seu programa de roteiros. Se a última andaina do pasado verán foi percorrendo o monte de San Xulián ata o Pornedo (Pituco), a primeira ruta deste outono discorreu tamén pola parroquia marinense de San Xulián, mais para dar a coñecer a importancia natural, paisaxística e cultural dos lugares de Castelo de Barbudo e Os Pedrouzos, lindando con Santo Tomé de Piñeiro, dentro de solo rústico de especial protección de espazos naturais.

20160904_131059.jpg

Dende o punto de encontro, a pouca distancia do novo depósito de auga que se acaba de construír en Pardavila, en terreos da Comunidade de Montes de San Xulián, o grupo de sendeiristas dirixiuse a unha zona elevada coñecida como Castelo de Barbudo ou Outeiro dos Mouros que, cos seus 300 metros de altitude sobre o nivel do mar, está dentro de solo rústico de especial protección de patrimonio cultural.

20160904_101752

dsc_0539

Trátase dun enclave con fortificación natural pola penedía que abunda e posúe vestixios dun xacemento castrexo prerromano -o topónimo Castelo deriva de castro-, onde se atoparon restos de cerámica e tella cunha adscrición medieval, produto dunha reocupación humana posterior.

dsc_0549

Desplumadeiro feito por un gavián ou un azor, cunha pomba como posible presa.

dsc_0542

A nivel da cultura inmaterial, tamén hai asociadas algunhas lendas sobre encantamentos atribuídos a mouras, así como estraños ruídos vencellados aos traballos de canteiría tradicional que se practicaban na zona.

20160904_100840

Actualmente está ocupado con plantacións de piñeiro e carballeira e, entre o arborado, posúe un amplo dominio visual sobre a contorna: cara ao oeste vese o monte das Penizas e, nos seus extremos, os castros da Subidá e das Pidreiras, cos que comparte conexión na paisaxe, da que forma parte a orixe oronímica que Barbudo ten sobre o lugar.

Nun seguinte punto de interese do roteiro atópase Os Pedrouzos, un topónimo que procede da palabra Pedrousos, outro claro exemplo de orónimo con referencia á xeografía, pola abudante presenza da pedra e de rocha na zona.

Situado a uns 400 metros de altitude, en áreas de monte aberto a matogueira e entre a penedía, posúe unha gran panorámica do Morrazo: os cumes do espazo natural dos Montes do Morrazo -Coto Redondo, Coto do Home, Faro de Domaio, Formigoso, Outeiro da Carballosa e Agudelo- ademais de Outeiro de Campolongo e o Monte Cernello.

20160904_122258

Tamén se divisa todo o val que conforman os regos de Maceiras, do Neibó, de Cachadiñas e de Cardadeiro, que á súa vez son afluentes do río Loira, cos seus respectivos núcleos rurais de poboación. O conxunto conforma un mosaico agropecuario de veigas de cultivo e bosques de ribeira entre as parroquias de San Xulián, Santo Tomé de Piñeiro e Santa María do Campo.

20160904_122222

En canto ao litoral, a vista abrangue a ría de Pontevedra con Cabo Udra, Monte Sobareiro e Monte da Cova, Punta Festiñanzo e Punta Cabicastro no Salnés, ademais das Illas Ons delimitando o horizonte.

img_20161002_201549

IMG_20161002_202128.jpg

Nos Pedrouzos atópanse tres estacións de gravados rupestres e vestixios dun asentamento, datados no seu conxunto na Idade do Bronce. Con gravados de distinta tipoloxía -círculos concéntricos, apéndices, coviñas e armas- representan os petróglifos catalogados a maior altitude do municipio -dous deles superan os 400 metros de altitude- e dos máis altos atopados na comarca.

20160904_113546

Petroglifo de Os Pedrouzos nº2:

20160904_112734

Petroglifo de Os Pedrouzos nº1 (Pedra da Pereira):

20160904_112019

20160904_111621

Laxe do petroglifo de Os Pedrouzos nº3:

20160904_122928

Na contorna tamén existen varios gravados rupestres de datación moderna realizados durante o pasado século XX polo veciño marinense José Meijón.

20160904_111610

Nas proximidades atópase o conxunto patrimonial megalítico das mámoas de Pedralonga e de Chan de Castiñeiras, nos arredores da lagoa de Castiñeiras, co que este territorio cumpre unha función de corredor ambiental e cultural.

Tollemerendas nas  cercanías de Pedrouzos

20161002_185304

A zona das Regueiras, destaca pola plantación forestal con frondosas autóctonas -na súa maioría souto de castiñeiros- dentro do monte comunal da parroquia de San Xulián. Nas cercanías, facendo referencia á orixe hidronímica do lugar, tamén se atopan bidueiros e salgueiros, no ámbito da conca do nacemento do regueiro de Cardadeiro do río Lameira, pola outra parte.

Ademais, atópanse restos doutro asentamento da Idade do Bronce que se suman aos existentes nos Pedrouzos, o que reflicte a intensa actividade humana que, por eses montes, existía xa ao redor de hai 4.000 anos.

As principais afeccións que nas últimas décadas afectaron a esta conforna foron a instalación de torres e cableado aéreo eléctrico, os monocultivos forestais, a eucaliptización, o abandono das actividades silvícolas e os incendios forestais, xunto coa falla de interese pola protección e conservación do patrimonio cultural e arqueolóxico.

Na ruta previa de recoñecemento do itinerario, puidemos comprobar o estado de deixadez no que se atopaban os camiños, malia que algún dos sendeiros forman parte dunha ruta BTT: excesiva vexetación, entre a que abundaban as xestas e as silvas, o firme dos camiños deteriorado polo paso de vehículos, e algún vertido incontrolado foron algunhas das estampas que se puideron observar.

20160904_110645

20160904_103557

As ameazas que comprometen a integridade destas paraxes son a localización alternativa de tres aeroxeradores dentro da Area de Desenvolvemento Eólica do Morrazo e, na súa proximidade, o proxecto de investigación mineira -denominado como “Miñán”- para a extracción de granito ornamental.

A Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo considera que a protección actual de solo rústico de espazos naturais é insuficiente para esta área, argumentando que se trata de espazos naturais de alta importancia ambiental e corredor ecolóxico. Neste senso, en marzo de 2012 a Plataforma solicitoulle á Xunta a ampliación da Rede Natura galega cara a un novo Lugar de Importancia Comunitaria que, co nome de “Montes e Carballeiras do Morrazo”, acollese os espazos naturais dos Montes do Morrazo –onde están integrados Castelo de Barbudo e Os Pedrouzos- e o Carballal de Coiro, ampliable a outros espazos próximos.

P.D.

Con anterioridade á ruta pola protección do Castelo de Pedrouzos, responsables e colaboradores da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo desprazáronse ata o Castelo de Barbudo e Os Pedrouzos para realizar algunha tarefa de limpeza de vexetación que permitira unha maior comodidade no acceso dos asistentes a estes espazos.

Castelo de Barbudo, ANTES

20160904_100635

20160904_100716

Castelo de Barbudo, DESPOIS

dsc_1864

dsc_1876

A recompensa a este esforzo foi un fermoso solpor dende o Castelo de Barbudo

dsc_1877

dsc_1887

Mapa do itinerario, realizado por P. Troitiño:

mapa-1

 

 

Publicado por: MontePituco | 07/10/2016

XORNADAS SOBRE O MONTE EN PONTEVEDRA

Xornada “O monte no século XXI”

Sábado 8 de outubro, Pazo da Cultura de Pontevedra, de 09:00 horas a 19:00 horas.

Xornadas sobre o monte en Pontevedra

Publicado por: MontePituco | 04/10/2016

A OLLADA POÉTICA DE ANXO PADÍN NO PITUCO

20161005194255069-1

Anxo Padín participou nun roteiro pola protección do Monte Pituco (Pornedo) organizado pola Plataforma Montes do Morrazo. Daquela visita non só puidemos compartir algunhas das fermosas fotografías que tomou do percorrido. Agora, un ano despois -os petróglifos de San Xulián xa foron sinalizados-, tamén temos a súa impresión máis persoal, en papel impreso, negro sobre branco. Da súa autoría é o artigo titulado “Descubrindo o Monte Pituco” que se publicou no número de setembro da revista O Canastro, da Asociación Veciñal de Berducedo e Piñeiro, en Moaña. Unha visión poética da paisaxe, do patrimonio, da natureza; do que xa daquela dera en chamar “a beleza do pequeno”.

…Moitas grazas por esta valiosa achega. Por moitas veces, no ‘balcón da ría’…

 

Quizais só nos quede a poesía e máis nada, a poesía das palabras e dos xestos, defender esta terra e este tempo, como nos tempos primixenios, a golpe de pegada e de berro, para evitar a tentación da derrota, do non podo máis e xa me venzo, da colonización dos desánimos que esgota os versos e as apertas, que nos afasta do papel de protagonistas e nos converte en meros espectadores da historia, allea aos nosos desexos. Somos auga, terra e vento, e polo tanto poesía, feitos coa mesma materia dos nosos soños, e deles nos erguemos cun feixe de sorrisos pulando polas nosas costas, ata o infinito e máis alá, bicos tenros de bos días, aínda antes de saborear o arrecendo do café, e unha cartografía virtual para guiarnos cara o corazón dunha península que, como a punta da frouma fende o océano sinalando o rumbo doutros mundos, onde o mundo chamábase San Xiao dos Ancorados, aló pola desembocadura do río Lameira. Fuximos dos litorais que nos chaman dende as parroquias de Cantodarea, Mogor, Seixo, Ardán, onde un exército helitrópico procura a beizón dos areais, para buscar os ingremes cumios desta incógnita do Morrazo, e despois de sortear un feixe de linguas de asfalto, catro sinais enganosas e as indicacións dun parroquiano que nos sinala dúas variantes posibles, chegamos á arboreda de Pituco, onde nos acolle a tropa dos bos e xenerosos, vento, auga e terra, sen dúbida, que a boa fe pregoan tamén: por Nós e polos Nosos. Mirámonos, entón, sorríndonos coa pel, e a poesía volveu guiar o mundo dos imposibles, quizais cun cento de almas enmudeceran as máquinas, e os nosos montes tiveran unha oportunidade por seguir dándonos alento, máis alá de onde os homes pensan só en especular coa nosa terra, co noso tempo.

A poesía fíxose voz, aínda que sen verso, naquel que comandaba aquela confusión de pegadas, nenos e vellas, cans de tódalas razas, mulleres novas e homes barbados, rexeitando o progreso entendido como a destrución do xermolo da nosa raza, camiños carreteiros asolagados polo escombro, especies alóctonas que se estenden pola fraga roubando a auga os carballos, mámoas que esmorecen entre a matogueira, un universo invisible que sae á luz cos nosos pasos, e con eles a historia dos seres diminutos que se agochan no monte Pituco, o brión e o couselo, a píntega rabilonda e o teixugo, o chuchamel, a herba moura, o lagarto das silveiras, a lingua de boi, o escornabois, o chupaleites… quizais cativos de máis, coma nós, versos espallados que non teñen outro horizonte que o que nós lles demos, e por iso debuxamos esa xeografía en perigo nos nosos mapas, e recitamos tamén: regato das Presas e da Grela, outeiro de Cerqueiras, fonte das Pulgas, Sete Camiños… inzados de coraxe e afouteza, pois sabemos que só se vence o que non pelexa.

Balbordo de cans e chíos de paxaros enchendo os nosos silencios cómplices, poesía e movemento, brisa salgada e arrecendo da flora que pulaba por nos ofrecer a súa lingua de cores, as conversas das matriarcas, cheas dunha sabedoría que non cabe nos libros, a memoria dun pobo que se resiste a diluírse nas correntes que pregoan o fin da historia, atopar a beleza do pequeno, en cada paso, en cada voz, en cada ollada, un brazo espido que o sol acariña tentando borrar o rastro dos meus beizos, pereiras bravas, herba de prata, dedaleiras, estripeiros, unha cantiga que non precisa música para afundirse na nosa alma, para sentir estes montes, que descubriamos nestes intres, como nosos…

É precisa a poesía, tanto como o vento, a auga, a terra, nestes tempos de ferruxe e de barbarie, pensaba eu albiscando a beleza do pequeno, en cada folliña de carballo onde a luz semellaba titilar coma unha estrela, en cada verba collida espallada polas bravas mulleres marinenses sobre as tenruras do alecrín, en cada herba da prata florecendo nas fochancas da fonte das pulgas, e precisa para afastarnos do ruído que tanto nos confunde, os berros atronadores do progreso (pan para hoxe e fame para mañá) que quere arrincar raíces e memorias, contaminar regatos e opinións, enmudecer paxaros e conciencias, con maquinaria pesada e titulares enganosos, pois mentres os nosos versos e pegadas se confundan, se multipliquen e se espallen polos nosos outeiros e vales, polas fragas e chairas, semellará que non todo está perdido, que aínda outro mundo, onde sigamos a perseguir a utopía, é posible.

Tantas cousas aprendemos nunhas poucas horas, camiñando con esa grea de bos e xenerosos, por este descoñecido anaco da península do Morrazo, que ben pagou a pena afastarnos da tentación da area, pois en cada parada o noso guía, dun xeito ameno e didáctico, alternaba o inventario de ameazas que se cernen sobre o Pornedo -con ese disparate de parque empresarial- con pequenas historias da xente que, ata ben pouco, transitaba estes sendeiros con carros cargados de toxos ou de peixes, de cantigas e de suores, ou facía visibles os pequenos (ou non tan pequenos) habitantes destas fragas: bolboretas e teixugos, xabarís e lagartos arnais, xoaniñas e avenoiteiras, que mal habían de levar a urbanización do seu espazo natural.

Escoitei un aturuxo nas miñas venas, onde ti fixeches florecer as palabras nunha permanente primavera, cando fixemos un círculo en torno a mámoa de Sete Camiños, e sentín as forzas telúricas dos nosos antergos rubindo polas pernas, berrando para que protexeramos a memoria dun pobo que, agora, semella agochado, como os vellos dólmenes, baixo a matogueira do esquecemento, así como os misteriosos petróglifos espallados polo monte Pituco, primeiros poemas a ceo aberto dos nosos devanceiros, que nin sequera están sinalizados, para que a xente nova tome conciencia e valore a historia e o patrimonio do país.

Somos terra e tempo, máis nada, e sen eles nada, e grazas a pequenos xestos como este, apenas un feixe de almas a reivindicar o tempo e a terra, fan que aínda quede esperanza, que non todo esta perdido, que baixo o rumor das máquinas érguese o berro seco da xente que sente coma nós, fenda que a poucos se vai abrindo paso nas conciencias asulagadas polo ruído dunha aldea global onde os sabios da tribo xa venderon ata o vento e a auga, e agora queren deixarnos tamén sen camiños polos que espallar pegadas, verbas, sorrisos, versos…

Chegamos formando unha columna rebelde á area recreativa de Pornedo, atalaia privilexiada sobre onde o mundo se chama San Xiao dos Ancorados, e sentín non despedir aquel cardume de estrelas que se espallaba cara aos seus soños, despois de compartir un anaquiño de utopía con nós, máis de seguro que volveremos atoparnos nos camiños deses montes do Morrazo que a poucos vanse tatuando na xeografía do noso imaxinanio.

Anxo Padín

Monte Pornedo. Sol, 12 de abril de 2015

 

 

20161005194255069-4

“Descubrindo o Monte Pituco”, por Anxo Padín (Revista O Canastro, setembro 2016)

 

 

Publicado por: MontePituco | 03/10/2016

XORNADAS SOBRE ‘HISTORIA E FUTURO’ DE TAMBO

Poñemos rumbo á illa de Tambo, unha vez máis…

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Un día de outono tan soleado antóllase prometedor… Mais, no breve traxecto en barco xa nos chaman a atención os puñados de escuma que se extenden lonxitudinalmente pola auga.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

O primeiro punto de encontro para os visitantes é no antigo merendeiro que hai a carón da praia Area da Illa. Comprobamos con resignación que uns vándalos destrozaron os bancos nunha visita anterior. Por desgraza, o acceso á illa está exposto a certo descontrol e non hai medios para evitar determinadas agresións.

Claudio Quintillán dános a benvida en nome da Irmandade da Illa de Tambo e facilita que nos orientemos amosando un plano do territorio insular.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

As explicacións continúan da man de Antonio Costa sobre o pasado recente de Tambo, suxeito á administración do Ministerio de Defensa. Moitas das construccións que seguen en pé na illa -todas en ruínas- foron para uso militar; algunhas, principalmente casetas de cemento a carón da praia de Area da Illa, deberían ser desmanteladas porque representan evidentes casos de feísmo.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Faise unha nova parada na zona coñecida como A Comboa: existen restos duns muros de pedra no areal que circundan a parte comprendida entre a praia Area da Illa e a Punta Corveira. A función da comboa era abastecer a despensa do mosteiro de San Xoán de Poio, como explicou Antonio Costa, mentres Tambo permanecía baixo dominio eclesiástico. Na baixamar, o peixe quedaba atrapado no interior do recinto ao pecharse unhas comportas que lle impedía a saída.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

…E de novo, a presenza dunha escuma sospeitosa na area da praia. Posiblemente a súa orixe estea nas deficiencias técnicas da depuradora dos Praceres. Entre esta incidencia contaminante, a proximidade do emisario submarino e a proximidade do complexo Ence-Elnosa, acumúlanse os lastres que obstaculizan a catalogación de Tambo no contexto natural que lle correspondería, ao abeiro do Parque Nacional das Illas Atlánticas.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

dsc_0143

A posta en valor da illa de Tambo vencellada aos sectores turístico, cultural e deportivo está no trasfondo das propostas que se veñen barallando dun tempo a esta parte para abordar o seu futuro a medio e a longo prazo. Dotar este enclave insular dunha figura de protección, no marco da Lei de Espazos Naturais, é un dos obxectivos posibles, con vistas a un seguinte paso que pasaría por incluír este lugar no Parque Nacional das Illas Atlánticas.

dsc_0144

dsc_0147

dsc_0155

Distintos colectivos téñense amosado partidarios de desenvolver un plan de mellora da flora, minimizando o impacto das especies invasoras e favorecendo a biodiversidade con plantas autóctonas. Esa proposta completaríase co deseño de roteiros e un estudo das edificacións existentes na illa para dotar de novos usos as instalacións susceptibles de rehabilitarse, e eliminar aqueloutras que carezan de interese arquitectónico ou que non teña sentido mantelas no contexto natural e paisaxístico da illa.

Destas cuestións trataron as xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo, que -en dúas quendas de mañá e tarde- reuniu a unhas 300 persoas este pasado 1 de outubro.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Claudio Quintillán e Antonio Costa explicaron que este colectivo creouse para destacar e valorizar os aspectos naturais, culturais e paisaxísticos da illa de Tambo no conxunto da ría de Pontevedra. Os seus promotores artellaron un proxecto multifuncional que abranguería toda a bisbarra, apostando por iniciativas sostibles. Así se lle transmitiu aos representantes dos concellos de Pontevedra, Marín e Poio cos que os responsables da Irmandade se entrevistaron nas últimas semanas.

Mobilizar a veciñanza dándolle a coñecer a illa de Tambo e os seus tesouros é fundamental para xerar a sensibilización necesaria e abrir un debate socio-político sobre o futuro deste enclave. 

Entre tanto, a andaina continúa ata a estrutura da ermida de San Frutuoso na que se chegaría a venerar a figura de San Miguel e, posteriormente, no lazareto. Un terceiro representante da Irmandade, Xesús R. Castro, amenizaba a visita ao son da gaita…

dsc_0157

dsc_0159

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

dsc_0158

dsc_0160

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

A historia da ría de Pontevedra está ligada á illa de Tambo: son numerosos os documentos que referencian as vicisitudes polas que pasou este territorio. Nos planos son abundantes tamén os elementos patrimoniais visibles, a falta dunha intervención arqueolóxica que permita concretar cales son os seus vestixios. Fauna e flora, paisaxe e arquitectura completan o abano de liñas de coñecemento e de investigación que se poderían abrir para desentrañar os secretos que aínda agocha Tambo.

A carón da única fonte de auga que queda na illa, onde chegou a haber outro peirao, atópase un outeiro con curiosas formacións pétreas -pías, penas furadas- labradas pola erosión. Outos penedos, en cambio, amosan claras marcas de que nesta punta de Tambo houbo traballo extractivo de canteiría.

dsc_0161

dsc_0162

dsc_0167

dsc_0165

dsc_0166

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

dsc_0164

A Irmandade de Tambo criticou que o Ministerio de Defensa, que aínda mantén a titularidade da illa, negoulle autorización para realizar tarefas de limpeza este pasado verán. Tampouco a propia dirección da Armada tomou a decisión de actuar para reducir o volume de vexetación. De feito, van dous anos dende o paso da última brigada de desbroce e os eucaliptos volveron agromar no terreo de onde foran retirados…

dsc_0171

dsc_0172

dsc_0173

dsc_0179

Dende a prehistoria á época romana, pasando pola fundación no ano 528 da ermida atribuída a San Frutuoso, seguindo o curso dos séculos con episodios como os saqueos do pirata Francis Drake, a visita do Padre Martín Sarmiento no século XVIII, a construcción do lazareto, a titulatridade que Eugenio Montero Ríos exerceu da illa e o seu paso ás mans do exército en 1945, ata que en 2002 foi desafectada para usos militares polo Ministerio de Defensa… son moitas as páxinas que ocupa o relato histórico de Tambo.

Xa preto do final da ruta atópanse a punta de Tenlo Grande e Tenlo Chico, co faro de Tenlo e a praia. Neste punto atopamos signos evidentes da presenza de visón americano, unha especie invasora e depredadora da fauna local.

Signos da presenza de visón americano en Tambo

Signos da presenza de visón americano en Tambo

Por sorte, a visita vai rematando con sabor doce ao sermos testemuñas da presenza de golfiños arredor da illa. Precisamente, aproveitando a baixamar, na propia praia visitamos unha cova natural da que sorprende a altura e verticalidade das súas paredes, as raíces das árbores que medran na superficie e os numerosos liques que poboan esta gruta.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Cova da illa de Tambo

Cova na Praia de Adreira, en Tambo

Cova na Praia de Adreira, en Tambo

Ninguna estancia en Tambo pode rematar sen achegarse ata o faro de Tenlo. Dende este punto xeográfico tan singular divisamos o saco da ría cara á desembocadura do Lérez e, en sentido contrario, a abertura da ría cara a Ons e o Atlántico.

dsc_0193

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Este é un punto de contemplación ineludible da fachada litoral da vila de Marín, coroada polo Monte Pituco e, nunha posición superior, o Alto da Encavada.

Dende DEFENDE O MONTE PITUCO sostemos que a posta en valor de Tambo -en tanto, como sosteñen os impulsores da Irmandade, afecta a toda a contorna- debería ir ligada ao coidado da paisaxe en todo o que directamente abarca a vista arredor da illa: de pouco vale atraer o interese de turistas se as súas expectativas de excelencia paisaxística quedan frustradas con auténticos atentados medioambientais como o que suporía a construcción dun polígono industrial no Pituco. Dende o miradoiro do ‘balcón da ría’ Tambo ocupa unha posición central; tan central como a que ocupa o Pituco dende o faro de Tambo.

Vista do Monte Pituco dende o peirao de Tambo.

Vista do Monte Pituco dende o peirao de Tambo.

Vista do Monte Pituco dende o peirao de Tambo.

“A historia destes últimos 14 anos é a da indefinición. A de que ninguén quere saber dela, a do abandono, a de mirar para outro lado todas as administracións”, lamenta a Irmandade de Tambo sobre o situación actual da illa.

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

Xornadas organizadas pola Irmandade Illa de Tambo

 

Publicado por: MontePituco | 30/09/2016

NOVA VISITA Á ILLA DE TAMBO

Visita guiada a Tambo

A Irmandade Illa de Tambo programou unha serie de actos que, ao abeiro da liña de axudas creada pola Deputación de Pontevedra no marco do Ano Castelao, se van celebrar este sábado no propio enclave da ría, co lema “A Illa de Tambo, Historia e Futuro”.

Co obxectivo de expoñer as súas propostas para poñer en valor este territorio, a Irmandade mantivo xuntanzas con representantes dos concellos de Marín, Poio, Pontevedra, da Deputación e da Delegación de Defensa. Así, vanse celebrar cinco xornadas que inclúen conferencias e visitas guiadas a Tambo, previa inscrición. Os participantes poderán coñecer os valores patrimoniais, naturais e paisaxísticos da illa e, posteriormente, poñer en común as súas conclusións nunha mesa redonda na que se debatirán os posibles usos que poida ter Tambo. 

Na sesión do 1 de outubro, as actividades dividiranse en dúas quendas: de 10:30 horas a 13:30 horas, e de 16:30 horas a 19:30 horas.

 

 

 

Publicado por: MontePituco | 29/09/2016

NOVOS ACHADOS NO XACEMENTO ARQUEOLÓXICO DA LANZADA

La Voz, 25 setembro 2016

A Lanzada reescribe su historia con una excavación que ilumina la vida cotidiana hace 21 siglos

Tumbas, edificios y cerámica abren una ventana al pasado

“La aparición de estos esqueletos fue toda una sorpresa para el equipo de trabaja desentrañando los secretos de uno de los yacimientos históricos más famosos de Galicia. Demostró, según explica el director de la excavación, Rafael Rodríguez, que el cementerio antiguo, se extendía mucho más allá de lo que se pensaba -hasta ahora se creía que se limitaba al otro lado de la carretera-. Además, al estar en estratos del siglo primero después de Cristo, estos huesos pueden revelar muchos datos sobre la vida de aquellos gallegos -si es que eran gallegos y no personas venidas de otra parte del Imperio y establecidos en A Lanzada por circunstancias de la vida-. La prueba del carbono 14, que la Diputación ha encargado a un estudio de primera línea mundial, en Miami, permitirán correr parte del velo que encierra el misterio de su origen. Y los análisis antropológicos, a cargo de Olalla López, contribuirán a saber más de ellos, de cómo vivieron y, en la medida de lo posible, de cómo murieron”.

La Voz, 25 setembro 2016

Un cruce de rutas marítimas comerciales entre el Mediterráneo y la fachada atlántica peninsular

En cada una de de las excavaciones a lo largo de los últimos cien años los resultados han amplificado la importancia de esta ubicación para la Historia de Galicia

“Varios siglos antes de la era cristiana, quizás incluso ochocientos años atrás, A Lanzada estaba ya habitada. Un asentamiento costero que estaba conectado con las rutas marítimas, primero regionales y después internacionales. En A Lanzada se han encontrado materiales púnicos, restos que se ligan a la civilización surgida de las colonias fenicias del norte de África o de la costa peninsular mediterránea como Cádiz. A mayores y un tiempo después se consolida un establecimiento comercial de salazón.

No hay que olvidar que la sardina y otros productos marinos gozaron de una importante demanda en los mercados internacionales antiguos. La factoría prerromana se amplió con la llegada del Imperio, que expandió el flujo de productos marinos más allá. Se sospecha que hay una villa romana en alguna parte del yacimiento, pero aún no han aparecido indicios”.

El libro de la Historia de Galicia, por Rafael Rodríguez, director de la excavación

“Las tierras y arenas que estamos excavando, albergan restos que nos hablan de la transición entre el Bronce Final y la Edad del Hierro, ocultos estos por ese yacimiento «atípico» en el que confluyen dos tradiciones culturales, la atlántica y la mediterránea, confluencia y contacto que se materializa en una factoría de salsas prerromana, que a su vez, cuando es abandonada en el siglo I antes de Cristo, será sustituida por una ocupación romana de la que dejan testimonio sus construcciones y sus muertos, como la ya famosísima Cornelia”.

Publicado por: MontePituco | 28/09/2016

CASOS DE FEÍSMO NA BISBARRA DE PONTEVEDRA

Diario, 25 setembro 2016.

La Xunta identifica diez áreas en la comarca como ejemplo de ‘feísmo’

Además de las zonas que destacan por su valor cultural y natural en el entorno de la ciudad del Lérez, también existen lugares feos. El Catálogo da Paisaxe los ha estudiado y señalado sobre el papel.

“El campo de golf de Meis, edificaciones aisladas mal integradas en el entorno de diferentes localidades costeras como Bueu, explotaciones mineras en Ponte Caldelas o Cerponzóns, las factorías de Ence y Elnosa, el polígono paralizado de Nantes, antigios serraderos abandonados en Vilagarcía de Arousa o los estados del agua en la ribera del río Lérez son algunas de las denuncias ciudadanas que fueron preseleccionadas por el equipo de expertos”.

“El río Lérez es otro de los elementos que señalan los expertos por el mal estado de las aguas. En Marín, el puerto afea el paisaje. La invasión de especies alóctonas es otro de los problemas principales que identifica el Catálogo da Paisaxe en todo el territorio gallego. En el caso de la zona de Pontevedra, los expertos señalan la invasión de eucaliptos en algunas zonas de Cabo Udra como un ejemplo de ‘feísmo'”.

 

 

Older Posts »

Categorías